NATO samit u Albaniji pod znakom pitanja

Dok se lideri NATO-a pripremaju za samit u Turskoj naredne sedmice, planovi za naredni samit alijanse u Albaniji sljedeće godine dovedeni su u pitanje zbog protivljenja administracije Donalda Trampa i nezadovoljstva među članicama NATO-a zbog niskih izdvajanja Albanije za odbranu, rekli su za Reuters NATO diplomata, evropski zvaničnik i još tri izvora upoznata sa situacijom.

Nacrt izjave za predstojeći samit u Ankari trenutno ne pominje održavanje narednog okupljanja u Albaniji, iako je ranije bilo dogovoreno da se tamo održi. Ovaj potez dolazi u trenutku kada evropske članice NATO-a pokušavaju da pokažu Trampu u Ankari da su napredovale u ispunjavanju obaveza o potrošnji za odbranu i da izbjegnu otvorene sukobe sa njim.

Neizvjesnost oko albanskog samita dolazi i nakon što je Reuters u aprilu objavio da NATO razmatra ukidanje prakse godišnjih samita, što bi moglo izbjeći potencijalno napet susret sa Trampom kasnije u njegovom mandatu. Jedan od izvora rekao je da je nivo izdvajanja Albanije za odbranu takav da bi Tramp mogao biti nezadovoljan ako se samit održi tamo 2027. godine, što bi izazvalo negativne naslove.

Evropski diplomata je rekao da najnovija verzija teksta samo navodi da lideri očekuju sljedeći sastanak, bez preciziranja vremena i mjesta. „Nacrti su nacrti, a ne odluke“, rekao je portparol vlade Albanije za Reuters. Bijela kuća nije željela da komentariše, a NATO zvaničnik je rekao da trenutno nema komentar.

U posljednjim godinama, zvanične izjave na NATO samitima obično su jasno navodile lokaciju narednog samita. Na samitu u Hagu prošle godine, lideri su naveli da „očekujemo sljedeći sastanak u Turskoj 2026. godine, a zatim u Albaniji“. Na istom samitu, NATO lideri su, na zahtjev Trampa, obećali da će u roku od deset godina trošiti 5% BDP-a na odbranu i srodne mjere.

Zemlje su se obavezale da će 3,5% BDP-a trošiti na osnovnu odbranu, poput vojske i oružja, a 1,5% na šire bezbjednosne mjere poput sajber bezbjednosti. Međutim, iako su mnoge članice povećale budžete, neke i dalje ne uspijevaju da dostignu raniji cilj od 2% BDP-a. Generalni sekretar NATO-a Mark Rute rekao je da je većina saveznika sada blizu tog nivoa.

„Kada pogledate 2%, gotovo svi saveznici su na tom nivou“, rekao je on. „Prošle godine, Albanija, Češka i Slovenija nisu bile, ali su se jasno obavezale da će ove godine preći 2%“. Vlada Albanije je saopštila da završava fiskalne mjere kako bi uskladila svoje planove sa NATO dogovorom. Dodala je da će, kada se mjere usvoje, izdvajanja za odbranu u 2026. godini iznositi 2,6% BDP-a, od čega 2,2% za osnovnu odbranu i 0,4% za povezane bezbjednosne troškove.

Evropski diplomata je rekao da Albanija i dalje može biti domaćin samita. „Pojačavaju napore, vidjećemo kako će se završiti“, rekao je diplomata, dodajući: „I dalje vjerujem da će sljedeći samit biti u Albaniji“.