NATO najavljuje milijarde za oružje

Očekuje se da će saveznici u NATO-u na samitu Alijanse u Ankari narednog mjeseca obećati milijarde dolara za nove ugovore o naoružanju i veću proizvodnju oružja, kazalo je za pet diplomata NATO-a za “Politiko”. Uprkos kritikama predsjednika SAD Donalda Trampa, očekuje se i da će saveznici u zajedničkoj deklaraciji ponovo potvrditi posvećenost članu 5, klauzuli Alijanse o uzajamnoj odbrani, kao i da će Rusiju ponovo opisati kao dugoročnu prijetnju.

Lideri NATO-a, uključujući Trampa, okupiće se u turskoj prijestonici 7. i 8. jula, u trenutku kada SAD kritikuju evropske saveznike da nijesu podržali Vašington u ratu protiv Irana. Kao i prošle godine, zajedničko saopštenje će biti kratko, kazale su diplomate koje su za “Politiko” detaljno opisale sadržaj nacrta izjave. Ambasadori NATO-a trenutno pregovaraju o detaljima deklaracije lidera, koja je podložna izmjenama do posljednjeg trenutka.

Tačan iznos ugovora o naoružanju još nije utvrđen, a barem neki od sporazuma o nabavci vjerovatno će biti unaprijed dogovoreni i samo predstavljeni u novom pakovanju. Generalni sekretar Alijanse Mark Rute želi da samit prvenstveno usmjeri na povećanje industrijske proizvodnje u oblasti odbrane, dijelom zato što nastoji da pronađe temu koja ujedinjuje saveznike i koja može pomoći da se prikriju unutrašnje podjele u NATO-u.

Fokus na povećanje proizvodnje širom Alijanse odražava izazov da se evropska industrija navede da se pomjeri sa skupocjenog naoružanja ka brzoj masovnoj proizvodnji. Rute je prošle sedmice rekao da su evropski saveznici i Kanada ukupno uložili 139 milijardi dolara više u odbranu prošle godine nego 2024, nakon što su se saveznici dogovorili da do 2035. za odbranu izdvajaju 3,5 odsto BDP-a.

U nacrtu saopštenja, saveznici u NATO-u se takođe obavezuju da će Ukrajinu podržati sa 70 milijardi eura vojne pomoći i obećavaju najmanje isti iznos za narednu godinu, kazale su diplomate. “Politiko” je prvi izvijestio o tom cilju finansiranja, u kojem se ne očekuje učešće SAD. Jedan od ranije citiranih diplomata rekao je da će podrška Ukrajini vjerovatno biti najspornija tačka.

Nastojanje Evrope da preuzme veću odgovornost za odvraćanje i odbranu kontinenta, dok se SAD okreću drugim prioritetima, takođe bi trebalo da zauzme centralno mjesto u deklaraciji. Prošle sedmice, američki ministar odbrane Pit Hegset najavio je šestomjesečnu reviziju američkog vojnog prisustva u Evropi, u nastojanju da izvrši pritisak na zemlje da izdvajaju više za odbranu.

U nacrtu saopštenja, evropski saveznici se obavezuju na veće učešće u odbrani kontinenta, pri čemu se konkretno navode ulaganja u sposobnosti za udare u dubinu, sisteme protivvazdušne odbrane i dronove, kazale su diplomate. Ove sposobnosti postale su sporno pitanje između SAD i Evrope, dok Evropljani žele da razviju takve sposobnosti kako bi odvratili Rusiju.

NATO saveznici nastoje da ublaže još jedan ključni izvor napetosti između Evrope i Vašingtona, a to je rat u Iranu. U potezu koji će vjerovatno biti shvaćen kao pružanje maslinove grančice Trampu, saveznici u nacrtu saopštenja pozivaju Iran da poštuje slobodu plovidbe tom ključnom trgovinskom arterijom, kazale su diplomate. U tekstu se takođe navodi da Iran nikada ne bi trebalo da stekne nuklearno oružje.