Sjećanje na Stevana Samarđića, osnivača Pljevaljske gimnazije

Na današnji dan, 2. aprila 1910. godine, umro je Stevan Samarđić, jedan od osnivača i prvih nastavnika Pljevaljske gimnazije. Osnovnu školu završio je u rodnim Pljevljima, nižu gimnaziju u Beogradu, a učitelјsku školu u Aleksincu.

Kao zamjenik Tanasiјa Pejatovića, prvog direktora Gimnazije, obavio je sve pripreme za početak rada škole, kao i upis prvih 60 učenika. Priznat i istaknut prosvjetni radnik, 1904. godine postavljen je za upravitelja svih pljevaljskih osnovnih škola. Pored rada na unapređivanju obrazovanja, bavio se aktivno i novinarstvom, književnošću i politikom.

Jedan je od pokretača humoroističko-satiričnog časopisa „Tipar”. Njegovo ime nosi gradska biblioteka u Pljevljima. Srpska Gimnazija u Pljevljima, kako joj je bio zvaničan naziv, najstarija je gimnazija u istorijsko-geografskoj oblasti Stare Hercegovine i Stare Srbije ili hrišćanske nahije Bobovci, Drobnjaci, Jezera i Šaranci.

Osnivanje Srpske gimnazije u Pljevljima 1901. godine predstavlja istorijski podatak prosvjetnog i kulturnog života ne samo u Pljevljima i pljevaljskom kraju, nego i u cijelom Potarju i Polimlju. Prije osnivanja Pljevaljske gimnazije radile su tri srpske gimnazije u Osmanlijskoj carevini - u Skoplju, Solunu i Carigradu.

Njeni osnivači bili su Kraljevina Srbija, Raško-prizrenska mitropolija i Srpska pravoslavna crkveno-školska opština u Pljevljima. Glavni cilj bio je da se osnivanjem gimnazije u Pljevljima stvori jako kulturno i prosvjetno središte koje bi poslužilo obrazovanju srpske inteligencije i istovremeno bio protuteža političko-propagandnom i kulturnom uticaju Austrougarske iz Bosne i Hercegovine, ali i iz samih Pljevalja iz austrougarskog garnizona na Dolovima.

Ideju o osnivanju gimnazije 1898. godine iznio je iguman Manastira Sveta Trojica Vasiliјe Popović: „Mi smo na pragu propasti, pisao je on, ako se ovdje u Pljevljima ne otvori gimnazija i trgovačka škola, a tako i učitelji osnovnih škola ako se ne budu najljubaznije sa svima ponašali… Pljevlja su vrata austriјske propagande, pohitajmo da vrata podupremo”.

Prvi direktor Pljevaljske gimnazije bio je saradnik Jovana Cvijića, ugledni profesor i naučnik Tanasiјe Pejatović, čije ime nosi ova ustanova. Nastavni jezik je, kao i u drugim školama tog vremena, bio srpski jezik, a učile su se društvene i prirodne nauke, istorija, društvena i fizička geografija, antropologija i etnografija.