Metapoetički horor u šezdesetim: Od Drakule do ludila

U šezdesetim godinama prošlog vijeka, horor žanr doživio je značajan procvat, što je omogućilo promociju tzv. minornih režisera koji su ostvarili intrigantne filmske opuse. Metapoetička dimenzija ovih režisera nije bila samo rezultat autorske želje da se propita žanrovska struktura, već i posljedica šire konstelacije koja je omogućila razvoj tematske konzistentnosti, što je obezbijedilo novu vitalnost za narative strave i užasa.

Pod uticajem komercijalnog uspjeha Hitchcockovog klasika Psycho (1960), Freddie Francis je u kratkom vremenskom periodu stvorio svojevrsni katalog (seksualne) perverzije: Paranoiac (Paranoik, 1962), Nightmare (Košmar, 1963), Hysteria (Histerija, 1964) i The Psychopath (Psihopata, 1965). Ova djela zajedno čine mali filmski leksikon psihopatologije. Najreprezentativnije ostvarenje u ovom nizu je Nightmare, koji se ističe svojom tehničkom dotjeranošću i dualnom pripovjednom strukturom, postavljajući zanimljiva pitanja vezana za podžanr.

U prvom dijelu filma, ludilo junakinje se čini najvjerovatnijom hermeneutičkom opcijom, dok se u drugom dijelu, kada se otkrije plan zavjere, mijenja režiserova intonacija. Ovdje se prati tok osvete, gdje će zavjerenica biti stavljena u sličnu situaciju kao i njena žrtva. Nightmare tako retorički počiva na trajektoriji koja ide od anksioznog ka racionalnom, dok se perspektiva košmara transformiše u realističku.

Francisov metapoetički interes dodatno se ogleda u Torture Garden (Vrt mučenja, 1967), gdje četiri priče scenariste Roberta Blocha omogućavaju različita semantička nijansiranja. Prva priča istražuje pohlepu, druga holivudsku stardom, treća homicidalnu ljubomoru, dok četvrta, Čovjek koji je sakupljao Poea, predstavlja vrhunac filma. U ovoj priči, kolekcionar Wyatt (Jack Palance) upoznaje Edgara Allana Poa, što rezultira jedinstvenim hepi endom.

U Witchfinder General (Lovac na vještice, 1968), Michael Reeves istražuje temu svezahvatajućeg zla kroz lik Richard (Ian Ogilvy), koji se suočava s apokaliptičnom prirodom nasilja. Na kraju filma, vrisak nemoćne žene (Hilary Dwyer) naglašava besmisao osvete i moralne posljedice nasilja, brišući distinkciju između krivca i žrtve.

Za Petera Sasdyja, metapoetički kontekst se realizuje unutar generacijskog sukoba, posebno nakon ‘ljeta ljubavi’ i studenskih demonstracija 1968. Njegov film Taste the Blood of Dracula (Kušaj Drakulinu krv, 1969) smješta radnju u viktorijansko doba, gdje se Drakula (Christopher Lee) pojavljuje kao katalizator promjena unutar buržoaske porodice. Ovdje, vampir simbolizuje moralnu krivicu očeva, dok se njihova djeca ustremljuju na njih.

U Taste the Blood of Dracula, Drakula funkcioniše kao permisivni otac koji dopušta svojoj djeci da slobodno izraze svoju seksualnost, dok istovremeno kažnjava ‘prave’ očeve zbog njihovih grijeha. Ova moralna aritmetika locira poremećaj u prostoru Zakona Oca, čineći simboličku naplatu dugova opravdanom, ali i duboko perverznom.