Žan Pjer Bauron o Crnoj Gori

Žan Pjer Bauron rođen je 26. maja 1845. godine u Larajasu, departman Rona, a umro je 6. aprila 1924. u Lionu (Francuska). Bio je član Geografskog društva u Lionu od 1886. godine, te član Književnog, istorijskog i arheološkog društva u Lionu (1897–1914). Bauron je bio sveštenik od 1872. godine, vikar u Mesimiju (1876), u Crkvi Svetog Potina (1884), župnik u Vurlesu (1890), pomoćni upravitelj (1892), a zatim redovni župnik Crkve Svetog Euhera (1897), apostolski protonotar (1903). Bio je profesor geografije i retorike. Puno je putovao i istraživao širom svijeta. Istaknuti je francuski putopisac.

Njegovo najpoznatije djelo je knjiga „Les rives Illyriennes: Istrie, Dalmatie, Monténégro“ (Ilirske obale: Bilješke s putovanja po Istri, Dalmaciji i Crnoj Gori), koju je objavio u Parizu 1888. godine. Ta njegova knjiga publikovana na francuskom jeziku vrijedna je i za naučnu istoriografiju Crne Gore, jer sadrži brojne korisne informacije, opise i objašnjenja. Žan Pjer Bauron je, između ostalog, boravio u Crnoj Gori 1887. godine, upoznao se sa njenom istorijom, društvenim, političkim, geografskim i drugim prilikama u njoj, bio je i na Cetinju, te se u dvoru knjaza Nikole I Petrovića Njegoša sreo sa njime.

Svoje impresije, svjedočenje o boravku u Crnoj Gori i stanju u njoj, te njen detaljan opis objavio je u navedenoj knjizi u poglavlju MONTENEGRO. On u njoj na strani 381. piše da se na Cetinju na jarbolu dvora knjaza Nikole vijorila crnogorska državna zastava sa dvoglavim orlom na crvenom polju i sa lavom ispod orla. Bauron jasno navodi da je crvena zastava sa dvoglavim orlom i lavom državni barjak Crne Gore i on je tu zastavu vidio na dvoru crnogorskog suverena na Cetinju, kada ga je posjetio.

Ž. P. Bauron o Cetinju i crnogorskoj državnoj zastavi svjedoči, odnosno, piše u navedenoj knjizi iz 1888. godine: „Plan grada je jednostavan. Stotinak vrlo niskih kuća poređano je s obje strane puta koji, veoma širok, čini glavnu saobraćajnicu. Hotel se nalazi na kraju te avenije. Druga ulica, koja se pod pravim uglom spaja s putem, vodi ka manastiru. Knežev dvor nalazi se lijevo, desno su ministarstva i Biljarda (Bigliardo), nekadašnja rezidencija vladike. Njeno ime potiče od utiska koji je na sve stanovnike Crne Gore ostavio dolazak bilijara namijenjenog domu Njegove Visosti. Pedeset ljudi bilo je angažovano za njegov prenos i više su se namučili na Kotorskim serpentinama nego da su razbili neku muslimansku vojsku“ (aludira na nekadašnje crnogorsko-osmanske ratne sukobe - nap. Naša).

Dalje Bauron kazuje: „Prostranu zgradu zauzimaju kancelarije administracije. Ona takođe služi kao karavan-saraj za ugledne strance. U prizemlju rade štamparske prese jedine štamparije u Crnoj Gori. Tokom naše posjete ponuđen nam je primjerak lista Glas Crnogorca na slovenskom jeziku, u kojem se opisuje naš dolazak. Knežev dvor je velika građanska kuća sa zidovima zelenkaste boje. Opremljena je dimnjacima, što je luksuz gotovo nepoznat u zemlji, i okružena je veličanstvenim vrtom. Na ulazu se nalazi jarbol sa državnom zastavom, crvenom sa bijelim rubom i dvoglavim orlom iznad lava. Vojnici stražare pored predvorja. U središtu trga nalazi se bunar, koji se otvara samo dva puta dnevno, pod nadzorom policijskog oficira. Iz njega se može uzeti samo strogo potrebna količina vode za piće. Pored bunara, ogromna murva svojim hladom zaklanja kružnu klupu postavljenu oko stabla. Tu knez dolazi da sjedne i dijeli pravdu svojim podanicima, kao nekada sveti Luj pod hrastom u Vincennesu. On sluša njihove žalbe, presuđuje u njihovim sporovima, smiruje njihove razmirice, gasi krvnu osvetu i udovoljava njihovim zahtjevima bez pribjegavanja taksenim markama ili sudskoj proceduri. Sjednice se održavaju svakog ponedjeljka, svi prisutni stoje s poštovanjem otkrivenih glava. Odluke su konačne i prihvataju se bez prigovora.

Iznad sela, građevina naslonjena na planinu izgleda kao da nadvisuje sve ostale i završava se četvrtastom kulom s kupolom. To je manastir, koji je sagradio vladika Danilo 1697. godine (vladika Danilo je obnovio porušeni Cetinjski manastir poslije 1716. godine - nap. Naša) nakon dvostrukog razaranja prvobitnog manastira koji je 1584. godine (u pitanju je greška, treba 1484 - nap. Naša) osnovao Ivan Crnojević u čast Svete Bogorodice, po uzoru na Maria Dolorosa u Ankoni. U ovom manastiru pokazuju se sveštenički ornati neviđenog luksuza, darovi ruskih careva. Tu se nalaze i grobovi trojice najistaknutijih ljudi Crne Gore: kneza Danila, njegovog brata Mirka Petrovića, oca kneza Nikole, i najzad vladike Petra I, koga Crnogorci poštuju kao sveca i prizivaju kao svog zaštitnika. U osam sati, gospodin Patrimonio, kome sam poslao svoju posjetnicu, poziva me i saopštava da će nas u deset sati predstaviti Njegovoj Visosti, zajedno s članovima karavana iz Arkueja (Arcueil)“, navodi Bauron na stranicama 381. i 382. navedenog djela.