Đude iz Kolašina: Čuvanje gotovo zaboravljenog ženskog pjevanja

Ženska pjevačka grupa 'Đude' iz Kolašina njeguje arhaično žensko pjevanje bez instrumenata, stvarajući ozbiljan istraživački i izvođački projekat. Grupa djeluje u okviru KUD-a 'Mijat Mašković' pri JU Centar za kulturu Kolašin.

Osnovao ju je 2015. godine Davor Sedlarević, s ciljem da revitalizuje tradicionalno žensko a capella pjevanje u njegovom autohtonom obliku. Kako objašnjava Sedlarević, ideja o formiranju ansambla nastala je kada je arhaično žensko pjevanje sa sekundom gotovo iščezlo iz crnogorske prakse, dok su muške pjevačke grupe već bile prisutne na sceni. 'Na temeljima jake pjevačke sekcije plesnog ansambla najprije smo formirali eksperimentalnu grupu djevojčica osnovnoškolskog uzrasta, koja je vremenom prerasla u više generacija izvođača', kazao je Sedlarević.

Rad ansambla uključivao je terenska istraživanja, saradnju s etnomuzikolozima i posvećen rad na očuvanju izvornog zvuka bez pojednostavljenih harmonizacija. Rezultati su postali vidljivi, posebno na međunarodnoj sceni. Među najznačajnijim priznanjima je titula 'Najbolja evropska priča o nasljeđu', koju dodjeljuju Evropska komisija, Savjet Evrope i manifestacija Dani evropske baštine. 'Članice često u šali kažu da su u Evropsku uniju otišle prije Crne Gore', navodi Sedlarević.

Ansambl je višestruko nagrađivan na negotinskom VEF-u, jednom od najvažnijih regionalnih festivala tradicionalne muzike, a zabilježio je i pobjedu u Poljskoj na međunarodnom takmičenju posvećenom božićnim pjesmama. Posebno mjesto zauzima nastup na festivalu TKB u Visli-Poljska, gdje je kolašinski KUD osvojio Gran pri, što se smatra jednim od najvećih uspjeha savremenog crnogorskog folklorizma. 'Svi naši nastupi izvode se uživo. Kada to nije moguće, Đude jednostavno ne nastupaju', naglašava Sedlarević.

Članice ansambla su gostovale na predavanjima na Muzičkoj akademiji na Cetinju, a ističu saradnju sa pokojnom dr Zlatom Marjanović. Trenutno učestvuju u međunarodnom scenskom projektu slovenačke kompozitorke Šilec 'Dara i Stana', koji problematizuje sudbine dirigentkinje Darinke Matić Marović i Stane Cerović, poslednje crnogorske virdžine. Premijera je zakazana za 21. i 22. mart ove godine u Mariboru, dok će repriza biti izvedena tokom ljeta na festivalu Kotor Art.

Naziv 'Đude' nastao je spontano tokom jedne probe, kada su djevojčice došle obučene u šarene i duge džempere. 'Upitao sam ih odakle im te šarene đude, a onda smo počeli da pričamo šta ta riječ znači kod nas. Đuda može biti gornji odjevni haljetak, nekada svečana bluza, ali i duži džemper ili haljina', objašnjava Sedlarević. Ta simbolika, dodaje, ostala je trajna.

Ansambl ima snažnu podršku Centra za kulturu Kolašin, dok se dio aktivnosti finansira kroz nastupe i radionice. Zbog velikog interesovanja planirano je širenje ansambla. 'U narednom periodu planiramo svojevrsne podružnice u Podgorici, a moguća je i saradnja sa Beranama i primorjem', najavljuje Sedlarević.

Prvi album ansambla, sa šesnaest pjesama od mitoloških do uspavanki i tužbalica, nedavno je objavljen na platformi Spotify. Za ovu godinu planirano je novo izdanje sa mlađim članicama, zasnovano na materijalu prikupljenom tokom istraživanja u okviru Etno-kampa Kolašin. 'Princip ostaje isti, pronalaženje rijetkih pjesama i njihovo izvođenje u njihovom izvornom obliku, uz razvoj novih generacija koje će taj zvuk nastaviti', zaključio je Sedlarević.

Priča o 'Đudama' danas prevazilazi okvire jednog ansambla, pokazujući da tradicija nije samo nasleđe koje se čuva, već živa umjetnost koja se, zahvaljujući novim generacijama, ponovo vraća na scenu.