Otkriće ogromnog podzemnog termalnog jezera na Balkanu

Istraživači su potvrdili postojanje ogromnog podzemnog termalnog jezera, poznatog kao Neuron, na dubini od 127 metara u pećini Atmos, koja se nalazi blizu granice između Albanije i Grčke. Ovo jezero je, prema saznanjima, najveće podzemno termalno jezero do sada poznato i nalazi se u području Vromonera.

Tim istraživača iz Češke je, koristeći LIDAR skeniranje i sonarno mapiranje, izmjerio dužinu jezera od 138,3 metra i širinu od 42 metra, sa približno 8.335 kubnih metara tople, mineralima bogate vode. Ova otkrića su značajna jer pomažu naučnicima da bolje razumiju kretanje podzemnih voda, funkcionalnost geotermalnih sistema i krhkost podzemnih ekosistema. Sistem nije samo hladna lokva u turističkoj pećini; on je dio procesa speloogeneze sumporne kiseline, gdje tople vode bogate sumporovodikom oblikuju pećine tokom vremena.

U području Vromonera, toplija voda se uzdiže kroz pukotine, a kada sumporovodik dođe u kontakt sa kiseonikom, formira sumpornu kiselinu koja mijenja krečnjak i doprinosi stvaranju velikih podzemnih komora. Mjerenja u pećini Atmos i okolnim pećinama ukazuju na to koliko je ovo okruženje aktivno, s koncentracijama vodonik-sulfida u vazduhu koje variraju između 2 i 22 dijela na milion, dok su temperature vazduha u aktivnim hidrotermalnim prostorijama između 15 i 29 stepeni Celzijusa.

Sam Neuron ima stalnu temperaturu od 26 stepeni Celzijusa, a izvori koji napajaju dolinu imaju sličan hemijski sastav i temperaturu. Istraživači procjenjuju da ukupni protok izvora u području Vromonera iznosi oko 200 litara u sekundi. Iako bi se moglo pretpostaviti da se duboka termalna voda uzdiže sporo, eksperimenti su pokazali da se sistem ponaša poput visoko povezanih vodovodnih mreža, sa brzinama protoka koje mogu dostići do 30 kilometara dnevno.

Ovo otkriće takođe ukazuje na to da ono što se dešava na površini, uključujući zagađenje i promjene u korišćenju zemljišta, može brže putovati kroz povezane krške sisteme nego što se to ranije mislilo. Topla pećina bogata sumporom nije samo geološka laboratorija; ona može biti dom neobičnim lancima ishrane koji se oslanjaju na hemijsku energiju, a ne na sunčevu svetlost, podržavajući bogate zajednice insekata i pauka.

Jedna studija opisuje Sumpornu pećinu u istom području kanjona Vromonera kao 520 metara dugu pećinu sa sulfidnim tokom i jezerom blizu ulaza. Temperatura vode iznosi 27 stepeni Celzijusa, a nivoi vodonik-sulfida u pećinskom vazduhu mogu dostići i do 14 dijelova na milion u blizini jakih emisija. Istraživači naglašavaju da je njihov rad osnovni podatak koji će informisati buduće mere očuvanja. Zajednica spelologa koja radi u ovoj regiji izražava i praktične zabrinutosti, ukazujući na to da tim surađuje sa lokalnim vlastima kako bi se hipogene pećine uključile u Nacionalni park Vjosa, uz upozorenje da bi brana na grčkoj strani reke Sarandapor mogla negativno uticati na stanište Sumporne pećine.

Na kraju, važno je napomenuti da je, iako se ovo jezero nalazi 127 metara ispod površine, ono i dalje deo živog pejzaža iznad njega.