Grigorije Mikić o autokefalnoj Crnogorskoj crkvi iz 1936. godine

Sveštenik SPC u Kraljevini Jugoslaviji, protojerej i katiheta Grigorije Mikić (1883-1957), objavio je knjigu pod nazivom "PREGLED ISTORIJE HRIŠĆANSKE CRKVE, II, SRPSKA CRKVA", koja je 1936. godine štampana u Srpskoj manastirskoj štampariji u Sremskim Kralovcima. Ova knjiga je niz godina bila srednjoškolski udžbenik za bogoslovije u Kraljevini Jugoslaviji, a u njoj Mikić daje preglednu i preciznu analizu istorijata pravoslavne crkve u Crnoj Gori, naglašavajući da je Crnogorska pravoslavna crkva bila samostalna i autokefalna.

U pomenutom djelu, Mikić navodi: "7. U velike vladike crnogorske ide i Petar І. Petrović (1784-1830). Nešto pre njega ukinuta je pećka patrijaršija, no crnogorska se Crkva nije podvrgla carigradskoj, nego je nastavila život kao samostalna Crkva, koju je priznala ruska Crkva." Takođe, ističe da je Petar I bio ključna figura u crnogorskoj istoriji, jer je proširio zemlju, mirio bratstva i bio proglašen svetiteljem, a njegovo telo leži u crkvi cetinjskog manastira.

Mikić se dotiče i njegovog naslednika, Petra P. Petrovića Njeguša, koji je bio zavladičen u Rusiji i čija su dela, poput "Gorskog Vijenca" i "Luče Mikrokozma", ostavila dubok trag u crnogorskoj kulturi. Po njemu, 1852. godine prestaje svetovna vlast crnogorskih vladika, a crkvena vlast se odvaja od svetovne, čime se stvara mitropolitska struktura koja traje do danas.

Poslednji mitropolit samostalne crnogorske Crkve bio je Mitrofan Ban (1885.-1920.), za čijeg je upravljanja uređeno pitanje svešteničkog školovanja i verske nastave. Takođe, 1878. godine Crna Gora je proširena hercegovačkim oblastima, a nakon Balkanskog rata 1913. godine obnovljena je eparhija u Peći. Mikić naglašava da je nesporna činjenica da je Crnogorska pravoslavna crkva bila autokefalna tokom vekova, što je u svojoj knjizi iz 1936. godine objektivno priznao i srpski sveštenik Grigorije Mikić, u vreme kada je autokefalna Crnogorska crkva ukinuta nakon nasilne aneksije 1918. godine.