Obilježavanje Svetog Save, prosvetitelja i zaštitnika obrazovanja

Srpska pravoslavna crkva i vjernici danas obilježavaju Svetog Savu, u čast prvog srpskog arhiepiskopa, prosvetitelja i tvorca zakonodavstva. Sveti Sava se smatra začetnikom srpske srednjovjekovne književnosti i zaštitnikom prosvjetnih ustanova.

Sveti Sava, rođen kao Rastko Nemanjić, bio je raški plemić iz vladarske porodice Nemanjića. Kao prvi srpski prosvetitelj i arhiepiskop autokefalne srpske žičke arhiepiskopije, istakao se kao diplomata, zakonodavac, književnik i hodočasnik. Rođen je 1169. godine kao najmlađi sin srpskog župana Stefana Nemanje. Njegovi biografi Domentijan i Teodosije navode da je od ranih dana pokazivao sklonost duhovnim temama i učenosti.

U dobi od sedamnaest godina, pod uticajem razgovora sa ruskim monahom, zaputio se na Svetu Goru, gdje se ubrzo zamonašio u manastiru Sveti Pantelejmon. Tokom boravka u Carigradu, krajem 1197. godine, uspio je od cara Aleksija da izmolimo dozvolu za obnovu opustjelog manastira, što je dovelo do izgradnje Hilandariona, središta Srba u monaškoj zajednici Svete Gore.

Prevrat u Srbiji 1202. godine doveo je do sukoba između Vukana i Stefana, a Sveti Sava je izmirio zavađenu braću nad grobom oca. Godine 1219. u Nikeji, izdejstvovao je autokefalnost srpske crkve i srpsku arhiepiskopiju od vizantijskog cara Teodora I Laskarisa i vaseljenskog patrijarha Manojla I Haritopula. Iza sebe je ostavio značajna pisana djela, uključujući "Žitije Svetog Simeona", "Karejski tipik" i "Zakonopravilo".

Sveti Sava je preminuo 25. januara 1236. godine u Trnovu, tokom povratka sa hodočašća u Jerusalim. Njegove mošti prenio je kralj Stefan Vladislav u Mileševu 1237. godine. Godine 1594. veliki vezir Sinan-paša naredio je da se mošti Svetog Save spale u Beogradu, na Vračaru, zbog jakog kultnog značaja koji je Sveti Sava imao među narodom.

Školska proslava Savindana prvi put je zabilježena 1734. godine u Sremskim Karlovcima, a zvanično je ustanovljena 1840. godine po predlogu Atanasija Nikolića, rektora Liceja u Kragujevcu. Nakon više od četiri decenije zabrane, ponovo se obilježava 1990. godine, a u mnogim krajevima praznik se proslavlja svečano, uz sedmodnevni post koji mu prethodi.

Vjerovanja vezana za Svetog Savu uključuju običaje koji se odnose na zaštitu stoke i blagostanje. Tako se vjeruje da sunčan dan donosi sreću, dok grmljavina na ovaj dan predstavlja loš znak. Takođe, postoji običaj da se na Savindan djeca podstiču da nauče nešto novo kako bi tokom godine napredovala.

Ime Svetog Save nosi mnogo toponima, uključujući rijeke, izvore, brda i sela, poput Savina, Savinice, i Savinog potoka.