Danas je Savinadan: Obilježavanje uspomene na Svetog Savu

Danas je Savinadan, praznik Srpske pravoslavne crkve, kojim se obilježava uspomena na Svetog Savu, princa dinastije Nemanjića, srpskog prosvjetitelja i prvog arhiepiskopa srpskog. Ovaj značajan praznik u crkvenom kalendaru upisan je crvenim slovima: Sveti Sava, prvi arhiepiskop srpski.

Praznik Svetog Save jedan je od najvećih hramovnih i porodičnih praznika u srpskom narodu, a proslavljaju ga mnoge zanatlije. Na ovaj dan, Sveti Sava je okončao svoj život, a crkva je ustanovila da se ovoga dana obilježava uspomena na njegov život i djelo. Umro je u ponedjeljak, 14. januara, po starom kalendaru, 1236. godine, u gradu Trnovu u Bugarskoj.

Do procvata svetosavskog kulta došlo je stvaranjem nove srpske države. Još početkom XIX vijeka spjevana je poznata Himna Svetom Savi, a zakonom iz 1840. godine njegov praznik postaje opšta školska slava u Srbiji i Crnoj Gori.

Narodna vjerovanja i običaji vezani za Savindan posebno su izraženi među stočarima iz različitih krajeva. Poput svetog Mrate i svetog Aranđela, Sveti Sava se smatra vučjim pastirima. Mnogi običaji su vezani za stoku i strah od vukova; pred Savindan se nije smjela stoka tjerati u šumu zbog straha od vukova, a ništa se nije smjelo raditi sa sječivom.

Žene nisu smjele ništa bojiti u crveno da vukovi ne bi klali stoku. Da bi umolili sveca da vukove okrene od njihovog stada, praznik se proslavlja vrlo svečano i prije njega se posti sedam dana. Postoji mnogo narodnih vjerovanja u vezi sa Savindanom, među kojima i to da ako na Svetog Savu grmi, desiće se važni događaji u zemlji.

Ime Svetog Save nose mnogi toponimi na svim prostorima gdje žive Srbi, posebno u Srbiji i Crnoj Gori. Poznato je da uspomenu na prvog srpskog arhiepiskopa u Crnoj Gori čuvaju toponimi: Savina, Savinica, Savina voda, Savina greda, Savina stopa, Savin izvor, Savin potok, Savina strana, Savin kuk, Savino počivalo. Ovim nije iscrpljen spisak toponima koji nose ime našeg prvog prosvjetitelja.

Praznik Svetog Save, kao školska slava, ustanovljen je odlukom Sovjeta Knjažestva Srpskog 2. januara 1840. godine, na predlog Atanasija Nikolića, rektora Liceja iz Kragujevca. U odluci Popечiteljskog prosvjetljenja, predstavnici državne i crkvene vlasti propisali su da se Sveti Sava proglašava za zaštitnika svih naših škola i da se od tada 14/27. januara u svim školama najsvečanije proslavlja. Crna Gora uvodi ovaj praznik 1856. godine, pod knjazom Danilom, kada se proslavljao kao školska slava sve do 1945. godine.

Kao dokaz nekadašnjeg proslavljanja Svetog Save u Crnoj Gori, predstavljamo vam plakat sa Cetinja iz 1907. godine u muškoj osnovnoj školi. Fotografija plakata nije najbolje očuvana, ali jeste dragocjeno svjedočanstvo.