Doclea, quo vadis? Antički grad se i dalje opire i pokušava da preživi našu bezobzirnu bahatost

Duklja, poznati rimski grad u neposrednoj blizini Podgorice, i dalje propada i čeka da je se neko sjeti onako kako to i zaslužuje. Napisan je veliki broj naučnih, stručnih i promotivnih tekstova u raznim formatima, a realizovan je i veliki broj edukativnih sadržaja i emisija na temu Duklje. Nažalost, njena sudbina je još uvijek neizvjesna, svi je svojataju, a priprema se izrada sega-mega vizitorskog centra, dok ona stoji nepokošena.

Duklja se nalazi na par kilometara od Podgorice prema Spužu i predstavlja najbolje očuvani rimski urbani centar na području današnje Crne Gore, ilustrujući moć rimske države. I pored viševjekovne uloge, ona se i dalje opire i pokušava da preživi našu bezobzirnu bahatost. Ova lokacija bila je središte oblasti plemena Dokleata, smještena na ravnom platou, na ušću rijeke Zete u Moraču i rječice Širalije u Zetu, zbog čega je odabrana zbog svog strateškog položaja.

Duklja je najvjerovatnije podignuta u periodu poslije 9. godine, kada se stabilizovala rimska vlast. Prvi stanovnici grada bili su domorodačkog porijekla, ali je romanizacija brzo prihvaćena među prvim generacijama njenih stanovnika. Status municipijuma Duklja dobila je za vrijeme vlade dinastije Flavijevaca, najvjerovatnije tokom vladavine Vespazijana. Tokom kraja I i početka II vijeka, grad doživljava procvat i postaje moćan ekonomski i kulturni centar jugoistočnog dijela rimske provincije Dalmacije, razvijajući trgovačke odnose sa sjevernom Italijom i Istokom.

Međutim, tokom IV i V vijeka, Duklja je zahvaćena prodorom varvarskih naroda i postepeno gubi svoju moć. U prvim godinama V vijeka pustoše je Zapadni Goti, a pred kraj istog vijeka Istočni Goti. Tokom VI vijeka, dolaskom pod vlast Vizantije, Duklja se ponovo obnavlja. Ova moć će se sačuvati sve do dolaska Avara i Slovena u drugoj deceniji VII vijeka.

Prva arheološka istraživanja počela su zahvaljujući inicijativi knjaza Nikole I Petrovića Njegoša, a odvijala su se 1890, 1891. i 1892. godine. Tokom ovih iskopavanja otkriveni su ostaci foruma, bazilike, termi, kao i drugih značajnih objekata. Novija iskopavanja vođena su od 1995. do 2000. godine, a otkriveni su i tragovi praistorijskog naselja. Plan grada i bedemi su većinom prilagođeni konfiguraciji terena, a snabdijevanje grada vodom vršeno je vodovodom koji je povezivao Duklju sa Cijevnom.

U toku arheoloških istraživanja otkriveni su značajni objekti, uključujući slavoluk posvećen imperatoru Galijenu, hram boginje Rome, gradsko kupatilo i forum. Takođe, istražena su i dva groblja, jugoistočna nekropola sa 351 grobom, kao i zapadna nekropola sa više lokacija. Ova istraživanja pokazuju bogatu prošlost Duklje i njenu važnost u rimskoj provinciji.