Knjiga i književnost u Crnoj Gori

U Crnoj Gori, književnost se suočava sa ozbiljnim izazovima, a najveći informacioni kapital leži upravo u ovoj oblasti. Književnost Crne Gore je jedina kontinuirana kulturna radnja koja traje 1000 godina, dok su ostale kulturne prakse isprekidane. Ovaj tekst predstavlja prilog javnoj raspravi o novom Zakonu o kulturi, koji se zalaže za veće poštovanje javno-privatnog partnerstva (JPP).

U prethodnom periodu, od 2000. do 2025. godine, zakoni i praksa su ignorisali JPP, usmjeravajući pažnju i sredstva na institucije i institucionalce, što je suprotno praksi u Evropskoj uniji. U novije vrijeme, fokus je prebačen na kreativne industrije, koje u EU dobijaju samo višak kapitala. Praksa EU nam pokazuje da prvo treba osigurati sredstva za ono što pozitivno razlikuje naciju, kao što su verbalno stvaralaštvo, spomenici i muzeji, a tek potom razgovarati o zanatima i manuelnim vještinama.

U Crnoj Gori, međutim, redukcija nacionalnog razvoja na jednopartijske organe dovela je do ugnjetavanja autora i javnog sektora, što je rezultiralo uspavljivanjem institucija. Mnogi evropski primjeri, kao što su Italija, Njemačka, Češka, Mađarska, Španija, Grčka i Austrija, ukazuju na to da bi bilo kakva podjela autora na institucionalne i vaninstitucionalne bila neprihvatljiva.

Za četvrt stoljeća, Crna Gora je oštetila i diskriminisala svoj najvažniji kapital: pismo i knjigu. Iako se godišnje izdvaja 15 miliona eura za kulturu, književnost dobija samo 1% od tog iznosa. U tom periodu, književnost je marginalizovana, dok su zabavne djelatnosti dobijale prioritet.

Informacioni kapital, koji obuhvata akumulaciju znanja, postao je ključni nematerijalni resurs zemalja. U Crnoj Gori, književnost predstavlja jedinstveni informacioni kapital, koji se može lako pratiti i evaluirati. Uloga knjige i pisma kao strateške vrijednosti je neizostavna za razvoj društva.

U evropskim zemljama, pismo i knjiga zauzimaju prvo mjesto, a autor kao nosilac ideja se poštuje. Novi Zakon o kulturi trebao bi prepoznati ovu stvarnost i usmjeriti sredstva prema jačanju književnosti i njenog značaja za nacionalnu svijest.