Kako su mladi obučavani u Srbiji i BiH za tajne ruske operacije

Kada je Anatoli Prizenco upoznao Maksima Rošku ispred jedne prodavnice u centru Kišinjeva, ponudio mu je, na prvi pogled, bezazlenu priliku, a to je plaćeno dvonedjeljno putovanje uz aktivnosti na otvorenom, piše Politiko. Prema svjedočenju Roške pred moldavskim sudom, detalja gotovo da nije bilo: obećana zarada od 300 do 500 dolara i instrukcije koje će naknadno stići iz Moskve. Nedugo zatim, Roška se našao u kampovima za obuku u Bosni i Srbiji.

Tamo su učesnici učili kako da upravljaju dronovima, koriste zapaljive naprave i izbjegnu policiju tokom protesta. Moldavske vlasti tvrde da je riječ o koordinisanoj mreži, uz podršku Rusije, čiji je cilj regrutovanje operativaca za destabilizaciju u evropskim zemljama, uključujući Francusku i Njemačku.

Evropske zemlje sve glasnije upozoravaju da Moskva vodi takozvani hibridni rat, pokušavajući da utiče na unutrašnju politiku kroz dezinformacije, sajber napade i prikrivene operacije. Francuske vlasti su već zabilježile pokušaje širenja dezinformacija tokom lokalnih izbora, dok je Njemačka optužila Rusiju za miješanje u izbore i sajber napade.

Nakon protjerivanja ruskih diplomata 2022. godine, Kremlj je, prema procjenama, počeo sve više da koristi posrednike i mreže regruta. Prema iskazima svjedoka, regruti su prvo odvođeni u Republiku Srpsku, gdje su u šumama oko Banjaluke prolazili obuku.

U kampovima su učili da upravljaju dronovima pomoću specijalnih naočara i kontrolera, ali i kako da učestvuju u protestima i izazivaju nerede. Obuka je, prema navodima, bila tempirana pred predsjedničke izbore u Moldaviji 2024. godine, uz poruke da bi pobjeda proevropske predsjednice Maje Sandu mogla dovesti do rata “kao u Ukrajini”.

Instruktori su, prema moldavskim službama, bili povezani sa međunarodnim mrežama bliskim ruskoj paravojnoj grupi Vagner. Kada je Roška zaustavljen na granici sa Rumunijom, u vozilu su pronađeni djelovi za dronove, radio-oprema, virtuelne naočare, ali i uređaji za bacanje eksplozivnih naprava iz vazduha. Učesnici su, prema svjedočenjima, plaćani u kriptovalutama putem digitalnih novčanika.

Tužilaštvo tvrdi da je Prizenco bio dio šire mreže regrutera koja je obučavala desetine ljudi za operacije destabilizacije. On je optužen i za organizovanje akcije u Parizu, gdje su iscrtavane Davidove zvjezde po zidovima nakon napada Hamasa na Izrael, potez koji su francuske vlasti ocijenile kao pokušaj podsticanja tenzija.

U Moldaviji se vodi istraga protiv više od 80 osoba zbog sumnje da su učestvovale u izazivanju nereda, dok su neki od osumnjičenih povezani i sa operacijama u Francuskoj i Njemačkoj. Moldavija, smještena između Rumunije i Ukrajine, posljednjih godina postala je jedna od ključnih tačaka ruskog uticaja u regionu. Vlasti tvrde da je Moskva pokušala da utiče i na referendum o pridruživanju Evropskoj uniji, kao i na izbore.

U dokumentima koje su moldavske vlasti dostavile EU navodi se da su korišćeni različiti metodi, od kupovine glasova i organizovanih protesta, do sajber napada i lažnih sadržaja generisanih veštačkom inteligencijom. Ministarka unutrašnjih poslova Danijela Misail-Nikitin upozorava da ove mreže djeluju i van granica Moldavije.

“Govorimo o operacijama koje obuhvataju desetine meta, uključujući novinare, vojne zvaničnike i ključne ljude iz infrastrukture, planirane za eliminaciju po nalogu“, rekla je ona.

Posebno zabrinjava činjenica da su regruteri ciljali mlade, često bez krivičnog dosijea, sa pasošima EU, a u nekim slučajevima i maloljetnike. “Moldavski slučaj je jedinstven, ali pokazuje da nijedna evropska država nije bezbjedna od ovakvih pretnji“, navodi se u izvještaju. Kako upozoravaju stručnjaci, kombinacija novca, manipulacije i političkih ciljeva stvara novu vrstu nevidljive prijetnje, ali potencijalno veoma opasnu po stabilnost Evrope.