HRA: Vlada ignoriše decenijske probleme u zatvorima i bolnicama pred ulazak u EU

Akcija za ljudska prava (HRA) pozdravila je odluku Vlade Crne Gore da odobri objavu Preliminarnih nalaza Evropskog komiteta za sprečavanje mučenja (CPT), ali upozorava da je Vlada u odgovoru na zapažanja CPT reagovala samo na sedam hitnih preporuka, bez osvrtanja na saniranje dugotrajnih sistemskih problema na koje CPT ukazuje još od 2008. godine.

Prema HRA, odgovore CPT-ju su dostavili Uprava za izvršenje krivičnih sankcija (UIKS), u odnosu na pet hitnih preporuka za istražne zatvore, i Ministarstvo socijalnog staranja, brige o porodici i demografije, u odnosu na po jednu hitnu preporuku za Ljubović i Komanski most. Međutim, Ministarstvo pravde, nadležno za nadzor nad radom UIKS-a, i Ministarstvo zdravlja, nadležno za Specijalnu bolnicu za psihijatriju Dobrota nijesu se oglasili, iako CPT iznosi ozbiljne kritike u vezi stanja u obje ustanove.

"HRA apeluje da se povede javna rasprava o primjeni svih preporuka CPT, podsjeća da je to završno mjerilo za zatvaranje Poglavlja 23 u pregovorima sa EU i predlaže da Vlada da dozvolu CPT-u da automatski objavi cjelokupni izvještaj o posjeti čim bude sačinjen u julu ove godine," navode iz HRA.

„CPT je još 2008. godine ukazao na „alarmantan nivo prenatrpanosti“ u Istražnom zatvoru u Podgorici, a isto je ponovljeno i u svim naknadnim izvještajima. Pritvor je, zaključuje CPT, postao „norma“, u UIKS-u ima više pritvorenika nego zatvorenika. U Istražnim zatvorima u Podgorici i Bijelom Polju su veoma loši materijalni uslovi, ne postoji režim aktivnosti, rada, obrazovanja i sporta, koji bi priličio osobama čija krivica nije utvrđena. Poseban naglasak je na činjenici da pritvorenici često sami moraju nabavljati osnovne higijenske potrepštine, pa takva situacija posebno pogađa strane državljane i siromašne pritvorenike koji to ne mogu finansirati," navode iz HRA.

HRA dodaje da CPT traži hitne mjere, uključujući trajno uklanjanje četvorospratnih kreveta i zaštite na višespratnim krevetima, odvajanje trudnica koje ne konzumiraju cigarete u nepušačke sobe, redovno obezbjeđivanje higijenskih paketa svim pritvorenicima i poboljšanje uslova za maloljetnike, uključujući neposredan kontakt s porodicama. U odgovoru UIKS-a navodi se da su zamijenjeni madraci, ali rekonstrukcija prostorija i ugradnja zvučnog signala tek su u planu, dok su ostale mjere označene kao urgentne.

HRA naglašava da dodatno komplikuje činjenica da Biro za operativnu koordinaciju organa obavještajno-bezbjednosnog sektora (BOK) početkom marta predlaže produženje maksimalnog trajanja pritvora do donošenja prvostepene presude za teška krivična djela sa tri na pet godina. „U svjetlu nalaza CPT o nečovječnim i ponižavajućim uslovima u istražnom zatvoru, inicijativu da ljudi nastave da žive zatvoreni u takvim uslovima pet godina smatramo užasavajućom, pored toga što je smatramo neprihvatljivim snižavanjem garancija ljudskog prava na slobodu“, saopštavaju iz HRA.

Iz HRA dodaju da su HRA i Juventas još 2015. godine apelovali na tadašnju Vladu da planira izgradnju potpuno nove zgrade istražnog zatvora, jer u postojećoj zgradi nije moguće obezbijediti adekvatnu šetnju niti višesatni smisleni boravak van ćelija za osobe koje nisu pravosnažno osuđene. „To do danas nije učinjeno, iako se izmijenjalo po pet predsjednika Vlada i ministara pravde. Očekujemo da će šesti ministar i premijer nešto konačno uraditi po tom pitanju“, navode iz HRA.

Dodaju i da Ministarstvo zdravlja nije dostavilo nikakav odgovor na ozbiljna zapažanja CPT-a u vezi sa Specijalnom bolnicom za psihijatriju Dobrota, gdje je delegacija Komiteta ukazala na prenatrpanost, loše i surove uslove života na pojedinim odjeljenjima, nedostatak osoblja i prekomernu upotrebu restriktivnih mjera. Ozbiljni nedostaci utvrđeni su i u ustanovama iz nadležnosti Ministarstva socijalnog staranja, brige o porodici i demografije. U Centru „Ljubović“ zabilježena je neujednačena uslova boravka i problematična primjena mjere „tajm-aut“ u neadekvatnoj prostoriji, uz prekoračenje dozvoljenog trajanja i slab nadzor, dok je u Zavodu „Komanski most“ istaknuto da je došlo do napretka, ali i dalje postoji manjak stručnog kadra i problem zbrinjavanja korisnika sa najsloženijim potrebama, uključujući osobe sa autizmom. Država je odgovorila da Crnoj Gori ne postoji specijalizovana ustanova za liječenje osoba sa autizmom, te da su u Zavodu prilagođeni prostor i rad ovom korisniku.

U Domu Mladost u Bijeloj pozitivno su ocijenjeni odnos osoblja, uslovi smještaja i briga o djeci, ali su kritikovani nedostatak kadra, nedovoljna obuka i upotreba sobe za „tajm-aut“ bez protokola i video-nadzora. HRA poručuje da ispunjavanje preporuka CPT-a predstavlja završno mjerilo za zatvaranje Poglavlja 23 u pregovorima sa Evropskom unijom i najavljuje da će insistirati na otvorenoj i transparentnoj raspravi o ovim pitanjima uz učešće CPT-a, nadležnih institucija i stručne javnosti.

Izvor: HRA, UIKS, CPT – Volim Podgoricu