EU pravila 'Kupuj evropsko' za javne nabavke

Nova pravila Evropske unije o javnim nabavkama trebalo bi da iskoriste zajedničku kupovnu moć Unije kako bi prednost dale kompanijama iz EU i smanjile zavisnost od stranih dobavljača, pokazuje nacrt dokumenta u koji je Reuters imao uvid.

Predložene mjere ne uvode opštu obavezu primjene načela „Kupuj evropsko“, ali bi evropskim vlastima omogućile da odbiju ponude za velike javne ugovore ukoliko proizvodi ili usluge sadrže manje od 50 odsto evropskog sadržaja, kao i da daju prednost kompanijama iz EU u strateškim sektorima.

Iako se Kina ne pominje direktno u nacrtu dokumenta, Evropska komisija je već predložila druge politike zasnovane na načelu „Kupuj evropsko“, nastojeći da smanji kinesku dominaciju u proizvodnji kritičnih sirovina i smanji trgovinski deficit, koji je u prva četiri mjeseca ove godine porastao za 10 odsto.

Prijedlog, koji bi mogao biti izmijenjen prije objavljivanja i za čije će usvajanje biti potrebna podrška svih 27 država članica EU, otežaće javnim institucijama da ugovore dodjeljuju prvenstveno na osnovu najniže cijene. Cilj je da se odgovori na konkurenciju jeftine robe koju nude kineske kompanije, za koje Brisel smatra da imaju značajnu državnu podršku.

Prema ranijem planu, Evropska komisija trebalo je da prijedlog novih pravila za javne nabavke predstavi 1. jula, ali je objavljivanje sada pomjereno za početak septembra. Zvaničnici EU nijesu naveli razlog odlaganja.

Prema nacrtu prijedloga, javne nabavke čine oko 15 odsto bruto domaćeg proizvoda Evropske unije, odnosno približno 2,5 biliona eura, na osnovu procijenjenog BDP-a EU za 2025. godinu. To javne nabavke čini jednim od najvažnijih instrumenata ekonomske politike Unije za suočavanje s intenzivnom međunarodnom konkurencijom i smanjenje ranjivosti lanaca snabdijevanja.

„Način na koji javni naručioci troše novac postao je pitanje od strateškog značaja“, navodi se u nacrtu dokumenta. Prijedlog dodatno jača bezbjednosnu dimenziju javnih nabavki jer omogućava nadležnim organima da procijene da li vlasnička struktura, kontrola ili način finansiranja ponuđača predstavljaju rizik od stranog uticaja.

Naručioci bi takođe mogli da uzmu u obzir da li kompanije podliježu zakonima trećih država koji ih mogu primorati na otkrivanje osjetljivih podataka ili na drugi način ugroziti izvršenje ugovora.