Vanredna situacija u ekonomiji Evrope

Evropski lideri moraju jasno da odrede prioritete umjesto da se prebacuju s jednog problema na drugi. Postizanje snažnijeg ekonomskog rasta je od suštinskog značaja i preduslov za samoodbranu i stratešku autonomiju u svijetu koji je sve opasniji.

Sudeći po onome što vidimo iz rezultata različitih sastanaka u Evropskoj uniji, mogućnosti EU su ograničene. Ima previše problema i zadataka, a svijet je haotično mjesto, što se može reći i za političku scenu u Briselu. Prvi zadatak je dogovoriti prioritete, a neki od njih su potpuno očigledni. Dalje suprotstavljanje teritorijalnoj agresiji Rusije je jasan strateški imperativ, dok će finansijska podrška Ukrajini pomoći da se utaba put ka miru i ka novom krugu proširenja EU.

Aprilski izbori u Mađarskoj, nakon kojih je premijer Viktor Orban otišao sa vlasti, uklonili su prepreku koja je dovela u pitanje bezbjednost EU. Međutim, postoji i jednako hitan zadatak: povećanje tempa privrednog rasta u Evropi. Snažna industrijska i tehnološka baza predstavlja nužan uslov za bezbjednost i stratešku autonomiju u svijetu koji je sve opasniji.

U ključnim izvještajima o konkurentnosti EU i o manjkavostima jedinstvenog tržišta, koje su pripremili bivši predsjednik Evropske centralne banke Mario Dragi i bivši premijer Italije Enriko Leta, istaknuti su glavni problemi i navedene neophodne mjere. Međutim, iako su njihovi zaključci izazvali veliko interesovanje, malo je uticalo na političku agendu EU, a gotovo nijedan od predloga do danas nije sproveden. Izostanak djelovanja je vidljiv u makroekonomskim pokazateljima.

Evropski lideri moraju da se odreknu iluzija i shvate šta je na kocki. U godinama koje dolaze, zemlje EU neće moći da povećavaju rashode za odbranu, a da istovremeno očuvaju sistem socijalne zaštite. Pored toga, očekuje se smanjenje radno sposobnog stanovništva Evrope za oko 12 procenata u narednoj deceniji, što će dodatno povećati pritisak na javne finansije.

Vojni izdaci u većini zemalja EU zaglavljeni su na nivou od oko 2% BDP-a. Pouka iz proteklih 15 mjeseci je da Evropa više ne može da odlaže obimna ulaganja u svoju bezbjednost i odbrambeno-industrijsku bazu. Prije nekoliko mjeseci, predsjednik SAD Donald Tramp prijetio je zauzimanjem Grenlanda, dok je njegovo razočaranje zbog odbijanja Evrope da se pridruži njegovom ratu sa Iranom ozbiljno dovelo u pitanje spremnost Amerike da pritekne u pomoć Evropi.

Trgovina unutar jedinstvenog tržišta obezbjeđuje gotovo 60 miliona radnih mjesta u Evropi i donosi ekonomske koristi u visini 8-9% BDP-a Evropske unije. Dovršavanjem izgradnje jedinstvenog tržišta, EU bi mogla da doda prijeko potrebnih 1-2% stopi rasta BDP-a u narednoj deceniji. Prema izvještaju Dragija, zadržavanje trgovinskih prepreka unutar EU dovodi do gubitka od oko 10% potencijalnog BDP-a.

Da bi sve to bilo moguće, ekonomski rast i dinamizam za EU moraju postati glavni prioriteti. Uspjeh na tom planu jedini je način da se izbjegne neuspjeh na mnogim drugim poljima. Evropa nije osuđena na propast. Imamo talentovanu radnu snagu, univerzitete i vladavinu prava koja je potrebna za napredak biznisa. Naša zajednička valuta je snažna, a kvalitet života viši nego u bilo kom drugom dijelu svijeta. Međutim, te prednosti ne smiju da nas uljuljkaju; moramo biti svjesni da je sve to pod prijetnjom. Moramo odgovoriti na ključni izazov - i taj odgovor je hitno potreban.

Autor je bio premijer i ministar inostranih poslova Švedske, specijalni izaslanik EU za bivšu Jugoslaviju i kopredsjedavajući Dejtonske mirovne konferencije.