Revizija upravljanja komunalnim otpadom u Crnoj Gori

Državna revizorska institucija (DRI) sprovela je reviziju uspješnosti upravljanja komunalnim otpadom u Crnoj Gori.

Nadležni Kolegijum DRI, koji je rukovodio predmetnom revizijom, u sastavu dr Branislav Radulović (rukovodilac Kolegijuma) i g-đa Vesna Minailović (članica Kolegijuma), na osnovu sprovedenog postupka revizije uspjeha ocijenio je da upravljanje komunalnim otpadom, u periodu 2021-2025. g., nije uspješno.

Sistem upravljanja komunalnim otpadom u Crnoj Gori karakterišu dugogodišnji problemi u planiranju, sprovođenju mjera i kontroli.

Revizijom je utvrđeno da strateški okvir u ovoj oblasti nije obezbijedio kontinuitet niti efikasnu realizaciju planiranih aktivnosti. Strategija upravljanja otpadom do 2030. godine nije revidirana od njenog donošenja prije deset godina, uprkos značajnim odstupanjima u postizanju ciljeva. Takođe, prethodni Državni plan upravljanja otpadom (2015–2020) nije sproveden planiranom dinamikom, dok u periodu 2021–2024. nije ostvaren mjerljiv napredak. Novi plan je usvojen tek 2025. godine, sa zakašnjenjem i bez adekvatne analitičke osnove.

Na lokalnom nivou, u Podgorici i Nikšiću, identifikovani su značajni nedostaci u sprovođenju mjera i praćenju učinka sistema. Iako postoje formalni uslovi za odvojeno sakupljanje otpada, primarna selekcija nije zaživjela u praksi. Ključni razlozi su nedostatak infrastrukture, ograničena uključenost građana i nepostojanje pouzdanih operativnih podataka.

Sistem reciklaže funkcioniše ispod svojih kapaciteta. U Podgorici se obrađuje tek manji dio raspoloživog kapaciteta reciklažnog centra, dok se čak 98% otpada i dalje odlaže na deponiji. U Nikšiću reciklažna dvorišta nijesu uspostavljena, što dodatno ograničava razvoj sistema. Ukupan procenat otpada koji se vraća u upotrebu iznosi svega oko 2%.

Nijesu sprovedene mjere zatvaranja popunjenih sanitarnih kada u Podgorici ni nakon više godina, dok u Nikšiću neuređeno odlagalište nije adekvatno sanirano. Istovremeno, veliki broj neuređenih odlagališta širom države ukazuje na ozbiljne nedostatke u evidenciji i kontroli. Prema dostupnim podacima, evidentirano je više stotina takvih lokacija sa značajnim količinama otpada.

Revizija je takođe utvrdila da sistem prikupljanja i obrade podataka nije pouzdan. Nadležni organi ne raspolažu potpunim informacijama, a informacioni sistemi nijesu funkcionalno uspostavljeni. Ovo značajno otežava planiranje i donošenje odluka.

Dodatni problem predstavlja nedostatak efikasnog nadzora. Državna komunalna inspekcija nije uspostavljena u posmatranom periodu, a monitoring i kontrola na lokalnom nivou nijesu adekvatno definisani niti sprovođeni. U praksi se odgovornost često ne utvrđuje, što umanjuje preventivni efekat sistema.

Bez sistemskih promjena u planiranju, jačanja institucionalne odgovornosti, unapređenja infrastrukture i pouzdanog sistema podataka, nije moguće obezbijediti održivo i efikasno upravljanje komunalnim otpadom u Crnoj Gori.

DRI je dala 27 preporuka koje se odnose na:

Strateška i planska dokumenta na državnom nivou
Sakupljanje komunalnog otpada
Obradu i odlaganje komunalnog otpada
Deponovanje komunalnog otpada
Prikupljanje podataka i izvještavanje
Nadzor i kontrolu.

Subjekti revizije su obavezni da do 12. juna 2026. godine dostave Akcioni plan za realizaciju preporuka, a do 27. aprila 2028. godine Izvještaj o preduzetim radnjama.

Zainteresovana javnost se može upoznati sa sadržajem konačnog Izvještaja o reviziji uspjeha „Uspješnost upravljanja komunalnim otpadom u Crnoj Gori” na zvaničnoj internet stranici DRI.