Pejović: Robne rezerve ublažavaju šokove tokom globalnih kriza

Najavom rasta cijena hrane na globalnom nivou, pod uticajem ratnih sukoba na Bliskom istoku i poskupljenja naftnih derivata, ponovo je aktuelizovano pitanje formiranja robnih rezervi u Crnoj Gori. Iako je premijer Milojko Spajić najavljivao da će se u aprilu prošle godine na Vladi naći nacrt zakona o robnim rezervama, ni godinu kasnije nema informacija o tom propisu, kao ni o formiranju robnih rezervi.

Jedan od autora Studije opravdanosti formiranja robnih rezervi, dr Bojan Pejović sa Ekonomskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, kazao je da je riječ o izrazito složenom i odgovornom procesu. On naglašava da je suštinski važno da zakonsko rješenje bude usklađeno sa realnim potrebama kako bi sistem robnih rezervi bio dugoročno održiv i operativno funkcionalan.

Studija koju je Pejović radio sa profesorima Ekonomskog fakulteta dr Nikolkom Milovićem, dr Mijatom Jocovićem i mr Nikolom Martinovićem tokom 2022. godine, predviđa potrebu formiranja agencije za strateške rezerve uz projekciju troškova za prvu godinu formiranja od 21,38 miliona eura. Od toga, 88 odsto, odnosno 18,83 miliona, čine troškovi kupovine i nabavke robe, dok 12 odsto, odnosno 2,54 miliona, čine tekući troškovi skladištenja i poslovanja agencije.

Profesori smatraju da bi rezerve trebalo da obuhvataju poljoprivredno-prehrambene proizvode, ljekove i sanitetski materijal. Na pitanje da li je zbog protoka vremena potrebno raditi novu finansijsku procjenu, Pejović navodi da je to pitanje za donosioce odluka, ali da vjeruje da je okvirna računica iz studije i dalje relevantna.

Govoreći o značaju robnih rezervi, posebno u kontekstu aktuelnih globalnih kriza, Pejović ističe da sve vrste robnih rezervi imaju pozitivan efekat na ukupni nivo stabilnosti i sigurnosti. On dodaje da robne rezerve predstavljaju važan sigurnosni mehanizam koji omogućava ublažavanje šokova i kontinuitet snabdijevanja.

Na pitanje koji bi model formiranja robnih rezervi bio odgovarajući za Crnu Goru, Pejović navodi da je najprikladniji kombinovani model koji podrazumijeva formiranje rezervi za osnovne, mjesečne potrebe, uz paralelno obezbjeđivanje prava preče kupovine za dodatne količine u kriznim situacijama.

U Studiji se upozorava da Crna Gora nema dovoljno funkcionalnih objekata za formiranje i čuvanje rezervi, te da je jedina alternativa skladištenje u privatnim objektima. Preporuka je da se rezerve formiraju na teritoriji države, uz razmatranje mogućnosti korišćenja EU fondova kako bi se ojačala stabilnost sistema.

Analiza je pokazala da je za osnovne životne namirnice potrebno 16,9 miliona eura za jedan mjesec, 50,7 miliona za tri mjeseca, dok bi trošak za cijelu godinu iznosio 202,8 miliona eura.

Ekonomista Stevan Gajević je ranije kazao da je smisao robnih rezervi ne da postave državu kao "igrača na tržištu", već da budu povremeni i kvalitetan saigrač u slučaju nužde. On objašnjava da bi, kada dođe do nestašice ili naglog skoka cijena, država mogla „otpustiti“ određene količine iz rezervi da ublaži pritisak na tržište i smanji rast cijena.