Poplave u Crnoj Gori: Ekonomski gubici i klimatske promjene

Uzroci poplava u Crnoj Gori su višeslojni i rezultat su međudjelovanja prirodnih i antropogenih faktora. Prirodni okvir karakterišu izrazito razuđen reljef, kratki i strmi vodotoci, razvijena karstna hidrologija i veliki broj bujičnih slivova (oko 300), zbog čega dolazi do brzog koncentrisanja padavinskih voda i porasta vodostaja. Klimatske promjene predstavljaju poseban, strukturni uzrok koji oblikuje dugoročni trend povećanja poplavnog rizika u Crnoj Gori.

Na globalnom nivou, 2025. godine zabilježena je serija ozbiljnih poplava, čineći ih jednim od najznačajnijih i najrazornijih klimatskih događaja širom svijeta, sa višestrukim uticajima na živote ljudi, infrastrukturu i ekonomije. Poplave su se dešavale na svim kontinentima. U nekoliko zemalja južne Azije (Indoneziji, Tajlandu i Šri Lanki), istovremeni prelazak dva tropska ciklona (Ditwah i Senyar) izazvao je teške poplave u kojima je više od 1.800 ljudi poginulo, a oko 1,2 miliona je evakuisano. Ovo je bila jedna od najsmrtonosnijih i najskupljih katastrofa povezanih s vremenskim uslovima u novijoj istoriji.

I Džakarta je doživjela teške poplave izazvane dugotrajnom i obilnom kišom tokom monsunske sezone, koja je dovela do prelivanja vodotokova i zasićenja urbanih odvodnih sistema, što je rezultiralo poplavama sa nivoima vode koji su u nekim djelovima dosezali do 3 metra, dok je oko 120.000 ljudi evakuisano. U oktobru je Jamajku pogodio uragan Melissa, koji se ubraja među najjače i najrazornije tropske ciklone (kategorije 5 na Saffir-Simpsonovoj skali) iz posljednje sezone u Atlantskom basenu, sa vjetrovima brzine blizu 300 km/h i opasnim olujnim udarima, koje su pratile intenzivne padavine i veliki talasi.

Tih dana je premijer te države proglasio Jamajku „zonom katastrofe“. Melissa je izazvala bujične poplave u nizu zajednica, jer su rijeke prelazile korita, a zemljište zasićeno kišom postajalo je nestabilno. U Južnoj Africi, konkretno u Mozambiku i Zimbabveu, desetine hiljada ljudi morale su napustiti svoje domove, dok je više od 100 smrtnih slučajeva prijavljeno, sve zbog podivljalih rijeka i potpunog plavljenja velikih površina.

Na evropskom kontinentu, 2025. godina je bila obilježena snažnim poplavama i ekstremnim pljuskovima, posebno tokom ljetnjih mjeseci. Crna Gora je tokom prvih dana januara 2026. zabilježila izuzetno obilne padavine, praćene naglim porastom vodostaja rijeka. U pojedinim dijelovima centralne i sjeverne Crne Gore, izmjerene su količine padavina koje su u 24 časa prelazile 120 l/m², što je jasno ukazivalo na ekstremni karakter događaja i potencijal za razvoj poplava, koje su se i desile.

Poplave predstavljaju jedan od najčešćih i najrazornijih prirodnih hazarda u Crnoj Gori, sa izraženim prostornim i socio-ekonomskim posljedicama. Najnoviji poplavni događaj još jednom je potvrdio visoku ranjivost crnogorske geomorfološke strukture na ekstremne hidrološke pojave, naročito u uslovima intenzivnih padavina u kratkom vremenskom periodu.

Zaključno, poplave širom svijeta tokom 2025. godine još jednom su potvrdile naučne procjene da njihov intenzitet i učestalost raste u uslovima globalnog zagrijavanja. Evropska agencija za životnu sredinu upozorava da su štete od poplava u Evropi u stalnom porastu, te da se bez snažnijih mjera prilagođavanja očekuje dalji rast ekonomskih i društvenih gubitaka. Ovi obrasci, uz istovremenu urbanizaciju i neadekvatnu infrastrukturu, rezultiraju većim gubicima i ranjivošću lokalnih zajednica. Suočavanje s ovim izazovima zahtijeva integrisane strategije prilagođavanja klimatskim promjenama.