Ekonomski rast na papiru: Kako je inflacija obezvrijedila realnu kupovnu moć plata i penzija

Crna Gora klizi u duboku strukturnu krizu, bez hitnog, radikalnog zaokreta koji podrazumijeva suzbijanje trgovačkih marži, automatizaciju i smanjenje akciznih i poreskih opterećenja na gorivo i hranu.

Podaci o makroekonomskim kretanjima za drugi kvartal i prvih šest mjeseci tekuće godine, koje je objavilo Ministarstvo finansija, pružaju sliku ekonomskog rasta na papiru, ali otvaraju prostor za ozbiljnu ekonomsku kritiku. Dok je stopa rasta BDP-a 3,8 odsto, rast budžetskih prihoda i najniža registrovana stopa nezaposlenosti ukazuju na ranjivost domaće ekonomije i pad realne kupovne moći građana.

Iako je prosječna neto zarada u junu dostigla 1.030 eura uz rast od 2,2 odsto, a prosječna penzija 561,97 eura uz rast od 2,5 odsto, upoređivanje sa inflacijom otkriva realnost. Prosječna inflacija u prvih sedam mjeseci iznosila je 3,4 odsto, dok je godišnja stopa u julu dostigla 3,8 odsto. Realne zarade su zabilježile pad od 1,2 odsto, a penzije realno manje za 0,9 odsto.

Struktura potrošačke korpe u Crnoj Gori, sa visokim učešćem troškova hrane, čini domaćinstva osjetljivim na inflatorne udare. Zvanični podaci o inflaciji često ne prikazuju stvarni pritisak koji građani osjećaju. Cijene hrane su u julu dostigle najviši nivo u tri i po godine, što direktno udara na kućne budžete.

Dok prosječno domaćinstvo u EU troši između 12% i 15% na hranu, u Crnoj Gori taj udio iznosi oko 40% do 45%, dok kod najranjivijih kategorija prelazi 60%. Crna Gora uvozi preko 80% prehrambenih proizvoda, pa svaki skok cijena goriva ili transportnih troškova direktno utiče na maloprodajne cijene.

Uporedna analiza cijena osnovnih životnih namirnica ukazuje na tržišni paradoks: dok su cijene u Crnoj Gori na 66% prosjeka EU, cijene hrane dostižu 80–85% prosjeka EU. U poređenju sa regionom, Sjeverna Makedonija i Bosna i Hercegovina bilježe niže cijene osnovnih namirnica za 10% do 20%.

Rast BDP-a od 3,8 odsto primarno je generisan privatnom potrošnjom i turizmom, dok je uvoz robe u prvoj polovini godine dostigao 2,18 milijardi eura. Pad neto priliva stranih direktnih investicija od 7,6 odsto ukazuje na to da strani investitori prepoznaju sistemske nedostatke.

Na fiskalnom planu, prihodi budžeta do juna iznosili su 1,44 milijarde eura, dok su budžetski izdaci iznosili 1,55 milijardi eura. Ovaj rast prihoda dolazi iz PDV-a, što je rezultat „napumpanih“ cijena i inflacije.

Dok se tekuća budžetska potrošnja redovno finansira, kapitalni budžet podbacuje. Država svjesno žrtvuje projekte u zdravstvu, obrazovanju i infrastrukturi zbog tekuće potrošnje. Pad direktnih investicija u trenutku kada se promoviše „ekonomski bum“ jasno pokazuje da ozbiljan kapital bježi od nestabilnog poslovnog ambijenta.

Ekonomija koja uvozi više od dvije milijarde eura robe za pola godine, a nema sopstvenu proizvodnu bazu, izložena je svakom spoljnjem potresu. Bez radikalnog zaokreta, Crna Gora će ostati samo sa praznim novčanicima njenih građana.