Stranci u Crnu Goru uložili 16 milijardi eura: Analiza Privredne komore

Od obnove nezavisnosti do danas, u Crnu Goru je investirano oko 16 milijardi eura stranog kapitala, što je čini jednom od vodećih zemalja regiona po obimu stranih direktnih investicija (SDI) u odnosu na veličinu ekonomije. Strani kapital je stizao iz više od 120 zemalja, a najveći pojedinačni investitor bila je Rusija, koja je učestvovala sa oko 13% ukupnih SDI.

Prema analizi Privredne komore Crne Gore (PKCG), veliki dio stranog novca završavao je u nekretninama i uslugama. Iako su ulaganja u nekretnine nakon pandemije ponovo porasla, čineći polovinu ukupnog priliva SDI, ulaganja koja snažnije podstiču produktivnost, izvoz i domaću proizvodnju ostala su ograničena. U pojedinim godinama, priliv SDI premašivao je milijardu eura, dok je prosječno učešće SDI u bruto domaćem proizvodu iznosilo oko 20%.

“SDI imao je važnu ulogu u ekonomskom razvoju Crne Gore tokom protekle dvije decenije. U uslovima ograničenih domaćih izvora i izraženih razvojnih potreba, priliv stranog kapitala bio je jedan od glavnih pokretača investicione aktivnosti, razvoja turističke infrastrukture i rasta zaposlenosti”, ocijenili su iz PKCG.

Kretanje stranih direktnih investicija u velikoj mjeri odražavalo je promjene u ekonomskom i investicionom ciklusu Crne Gore. Period nakon obnove nezavisnosti obilježen je snažnim prilivom kapitala i intenzivnim ulaganjima u bankarski sektor, turizam i nekretnine, podstaknuti privatizacijom i liberalizacijom tržišta. Investicioni zamah dostigao je vrhunac pre i tokom prvih godina globalne finansijske krize, kada je godišnji priliv SDI premašivao milijardu eura.

Nakon krize, investiciona aktivnost je usporila, ali je nova faza rasta započela od 2015. godine, sa realizacijom velikih projekata u turizmu i infrastrukturi, uključujući izgradnju auto-puta Bar – Boljare. U narednim godinama zabilježen je dodatni rast priliva stranog kapitala, donoseći jedne od najviših vrijednosti SDI od obnove nezavisnosti.

Analiza PKCG pokazuje da se struktura SDI značajno mijenjala tokom posmatranog perioda, odražavajući promjene u investicionim ciklusima i sektorskoj usmjerenosti ulaganja. U godinama prije finansijske krize značajan dio kapitala bio je usmjeren ka nekretninama, dok nakon krize raste značaj interkompanijskog duga.

“Posmatrano iz razvojne perspektive, značaj SDI ne zavisi samo od njihovog obima, već i od njihove sektorske usmjerenosti i sposobnosti da generišu dugoročne razvojne efekte”, navode iz PKCG. Geografska struktura stranih direktnih investicija bila je široko diverzifikovana, ali su najveći investitori bili koncentrisani na ograničen broj država. Najveći pojedinačni investitor bila je Ruska Federacija, dok su Srbija, Švajcarska i Italija učestvovale sa po približno 7%.

PKCG ističe da je, iako Crna Gora po obimu SDI spada među vodeće zemlje regiona, efekti na produktivnost i domaće proizvodne kapacitete ostali ograničeni. Kvalitet investicija mjeri se njihovim dugoročnim efektima na ekonomiju, novim radnim mjestima i razvojem domaćih kompanija.

“U narednoj fazi razvoja poseban izazov biće privlačenje investicija koje doprinose rastu produktivnosti i tehnološkoj modernizaciji”, dodali su iz PKCG.