Jovan Markuš: Brisanje srpskog iz ustavne stvarnosti je falsifikat istorije

U intervjuu za Borbu, Jovan Markuš je istakao da je pravo na jezik elementarno ljudsko pravo, naglašavajući da način na koji je srpski jezik pozicioniran u Ustavu Crne Gore predstavlja ne samo istorijsko negiranje, već i uskraćivanje prava građanima. Markuš je upozorio da se pitanje jezika ne može svoditi na dnevno-političke rasprave, već da je to fundamentalno građansko i istorijsko pitanje.

Markuš je dodao da odsustvo statusa službenog jezika za srpski u najvišem pravnom aktu države ne predstavlja samo simbolično pitanje, već direktno zadire u prava građana. "Ne samo da je to znak nepoštovanja prema istoriji, već se na ovaj način građanima uskraćuju njihova osnovna prava. Bilo da se neko izjašnjava kao Srbin, Crnogorac ili Musliman, pravo na jezik je elementarno ljudsko pravo i mora biti zaštićeno", kazao je Markuš.

Kao primer drugačijeg pristupa, on je naveo Finsku, gde švedski jezik ima status službenog, iako švedska zajednica čini relativno mali procenat stanovništva. Markuš veruje da takav model pokazuje da država može politički mudro i demokratski urediti jezička pitanja, obezbeđujući građanima pravo na službenu upotrebu maternjeg jezika, dokumentaciju i institucionalnu zaštitu.

Govoreći o tvrdnjama da se srpski jezik i srpski identitet u Crnoj Gori ne mogu dokazati pre sredine 19. veka, Markuš je te stavove odbacio kao istorijski neutemeljene. On je podsetio da su vladari iz dinastije Petrović jasno imenovali jezik kojim govore i pišu, te da se u istorijskim izvorima stanovništvo Crne Gore i Hercegovine označava kao narod koji govori srpskim jezikom.

Markuš je takođe ukazao na značaj srednjovekovnih izvora, poput kalendar Crnojevića iz 1494. godine, kao i na rad Crnojevića štamparije, jedne od prvih državnih štamparija u Evropi, u kojoj su knjige štampane na srpskoj redakciji. Kao posebno svedočanstvo istorijske ukorenjenosti srpskog jezika, Markuš je izdvojio Miroslavljevo jevanđelje, zatim izdanja iz štamparije Đurđa Crnojevića, kao i dela Božidara Vukovića Podgoričanina.

On je podsetio da je u Knjževini i Kraljevini Crnoj Gori službeni jezik bio srpski, dok je u Kraljevini Jugoslaviji zvanični naziv bio srpsko-hrvatsko-slovenački, pri čemu je srpski bio naveden kao prvi. Markuš je posebno problematizovao naknadna "prepravljenja" i interpretacije istorijskih tekstova, ističući da se u pojedinim izdanjima intervenisalo u originalne formulacije. Pitanje jezika, zaključuje se iz njegovih stavova, nije pitanje simbolike već ustavnog poretka i poštovanja istorijskog kontinuiteta.

U tom smislu, rasprava o položaju srpskog jezika u Crnoj Gori ostaje ne samo identitetsko, već i pravno i demokratsko pitanje.