Ilirski sloj dinarskog svijeta: prostor kontinuiteta i otpora

U tekstu pod naslovom "Ilirski sloj dinarskog svijeta: Dalmacija, Hercegovina, Crna Gora i Albanija - prostor kontinuiteta i otpora", autor Džavid Kahari istražuje duboke korijene identiteta ovih prostora, naglašavajući trajnu potragu za pomirenjem slobode i reda, časti i institucija, te identiteta i moderne države.

Kahari, kao Albanac rođen u Crnoj Gori, izražava duboku zabrinutost zbog društvenih i političkih dešavanja koja se kose sa osnovnim normama i brigom za obične građane. On se osvrće na svoju ličnu vezu sa prostorom i ljudima Crne Gore, te ističe važnost razumevanja kontinuiteta kroz istoriju, mimo granica i ideologija.

Prostor Dalmacije, Hercegovine, Crne Gore i Albanije smatra se jedinstvenim jer ga ne definišu državne granice, već način života i odnos prema slobodi, časti i autoritetu. U ovim predjelima, istorija često dolazi kao sila koja nameće, a ne kao saveznik. Stoga je vjera u institucije ovdje slaba, dok je lični integritet na visokom mjestu.

U kontekstu dinarskog svijeta, čast se ne posmatra kao apstraktna moralna kategorija, već kao lična mjera dostojanstva. Koncepti kao što su hercegovačko “držanje”, crnogorsko “čojstvo” i albanski “nder i besa” predstavljaju varijacije istog kodeksa, gdje se uvjerenje da čovjek vrijedi onoliko koliko stoji iza svojih riječi prenosi kroz generacije.

U ovom kontekstu, sloboda je uvijek stavljana ispred reda, dok su hajduci i odmetnici viđeni kao simboli otpora. U društvu gdje pojedinac može biti jači od institucije, ali slabiji od zajednice, porodica i bratstvo postaju ključni stubovi poretka. Ove zajednice su često bile bolje regulisane od mnogih modernih ustava.

U analizi, autor se osvrće i na to kako su različite historijske sile oblikovale identitet ovih prostora. Srbija je tokom istorije imala ambiciju da podvede ovaj prostor pod svoju kontrolu, a svaki pokušaj centralizacije je nailazio na otpor. Ilirsko nasljeđe, koje se često zanemaruje, predstavlja ključni element u razumevanju identiteta današnjih naroda na Balkanu.

Kahari naglašava da ilirsko pitanje ne bi trebalo da bude izvor novih sukoba, već prilika za dublje razumijevanje i prihvatanje slojevitosti prostora. Dalmacija, Hercegovina, Crna Gora i Albanija su deo iste potrage za balansiranjem slobode i reda, časti i institucija, te identiteta i modernog društva.