Prva droga između 13 i 16 godina: Alarm za roditelje i škole

Mladi u Crnoj Gori prvi put najčešće probaju drogu između 13. i 16. godine, dok prva ponuda obično dolazi od vršnjaka iz okruženja. Škole i porodice često ne prepoznaju rane znakove eksperimentisanja sa drogama, a uzroci ove pojave su povezani sa ličnim problemima i pritiscima iz okruženja.

Magistrica socijalne politike i socijalnog rada, Ivana Raščanin Radičević, naglašava da je najopasnija droga koju prvi put probate, jer nikada ne znate gdje vas može ‘odvesti’ i kakve posljedice može ostaviti. Psihološkinja Adriana Pejaković dodaje da prvi znaci korišćenja psihoaktivnih supstanci često dolaze suptilno, a alarm za roditelje može biti gubitak kontakta sa djetetom, ne samo sumnjivo ponašanje.

Prema Raščanin Radičević, radoznalost, pritisak vršnjaka i laka dostupnost su ključni faktori koji dovode do prvog susreta mladih sa drogama. U Crnoj Gori, ovaj kontakt se najčešće dešava u periodu rane i srednje adolescencije, kada mladi istražuju granice i traže prihvatanje.

Ona također napominje da su razlozi zbog kojih mladi posežu za drogama višeslojni. Mnogi pokušavaju da se izbore sa unutrašnjim i spoljašnjim pritiscima, poput problema u porodici ili školi, dok kod drugih može postojati povezanost sa mentalnim zdravljem, kao što su anksioznost i depresija. Droga se često doživljava kao brzo rješenje, iako dugoročno produbljuje postojeće poteškoće.

Raščanin Radičević ukazuje na to da ne postoji podjela na ‘lake’ i ‘teške’ droge, jer je svaka droga koju prvi put probate potencijalno opasna. U Crnoj Gori, droge su relativno lako dostupne, a prva ponuda dolazi najčešće iz vršnjačkog okruženja tokom privatnih okupljanja ili online komunikacije.

Škole i porodice često ne prepoznaju rane znakove eksperimentisanja, što može dovesti do ozbiljnih problema. Prve promjene u ponašanju, kao što su povlačenje ili pad školskog uspjeha, često se pogrešno tumače kao prolazne faze. Nedostatak znanja i strah od stigmatizacije dovode do kasnog reagovanja, tek kada problem postane ozbiljan.

Raščanin Radičević naglašava da siromaštvo, nezaposlenost roditelja i problemi mentalnog zdravlja povećavaju rizik od rizičnog ponašanja, ali nisu jedini uzroci. Upotreba droga se javlja u svim društvenim slojevima, a neprepoznati problemi mentalnog zdravlja često su zanemareni.

Psihološkinja Pejaković dodaje da se prvi znaci upotrebe droga rijetko javljaju iznenada, već kroz suptilne promjene u ponašanju. Roditelji bi trebali obratiti pažnju na emocionalnu dostupnost djeteta, promjene u društvenom okruženju, ali i na poremećaje u snu i nagle oscilacije raspoloženja.

U zaključku, stručnjaci upozoravaju na važnost ranog prepoznavanja problema i podrške mladima, kao i na potrebu za sistemskim pristupom koji uključuje prevenciju i rano intervenciju, kako bi se spriječila dalja eksperimentisanja sa drogama.