Herceg Novi pred izazovima UNESCO-a: Moratorijum ili dalja devastacija

Crna Gora je pred teškim izborom koji ne može više da odlaže administrativnim formulama. Moratorijum za Herceg Novi može biti brzo pretočen u zakon i sproveden, uz identifikaciju gradilišta bez saglasnosti Uprave za zaštitu kulturnih dobara, ili će ostati još jedan zapisnik u nizu dokumenata kojima se obećava zaštita kulturne baštine.

Nakon što je Crna Gora početkom godine dostavila izvještaj UNESCO-u o mjerama preduzetim po zahtjevima Komiteta za svjetsku baštinu iz jula 2025. godine, stigao je odgovor ICOMOS-a koji ukazuje na to da država nije zatvorila ključna pitanja. U tehničkoj ocjeni, koja je bila tema elektronske sjednice Nacionalne komisije za UNESCO, ponovo su otvorena pitanja moratorijuma, slabih institucionalnih kapaciteta i neusklađenog sistema prostornog planiranja.

Jedna od mogućih posljedica takve ocjene mogla bi biti uvođenje moratorijuma na izdavanje urbanističko-tehničkih uslova i građevinskih dozvola na teritoriji opštine Herceg Novi. Nacionalna komisija za UNESCO je, na sjednici održanoj 12. maja, predložila amandmanske izmjene Zakona o zaštiti kulturnog i prirodnog nasljeđa, čime bi Herceg Novi prešao u režim zabrane novih građevinskih procedura do donošenja Menadžment plana i Studije zaštite.

Takav potez uslijedio je nakon konstatacije da su razvojni pritisci posebno izraženi u toj opštini, te da se aktivno nalazi više gradilišta bez saglasnosti nadležnih organa. Prijedlog zakona već je predviđao stroži režim za samo Područje Kotora, a do donošenja potrebnih dokumenata, prekidaju se postupci za izdavanje dozvola, osim za javni interes i konzervatorske intervencije.

ICOMOS je naglasio da moratorijum, koji je predviđen odlukom Komiteta, još nije formalno uspostavljen, dok se građevinske dozvole i dalje izdaju. U svom zapisniku, Nacionalna komisija je prenijela tri ključna nalaza ICOMOS-a, uključujući i to da institucionalni kapaciteti ostaju ograničeni.

Posebno se ističe zabrinutost oko projekta Hotela „Orahovac“, zbog njegovih mogućih uticaja na izuzetnu univerzalnu vrijednost područja. UNESCO upozorava na potrebu zaustavljanja svih građevinskih aktivnosti na tom projektu dok se ne dostavi revidovana HIA studija.

ICOMOS je preporučio da se sprovede moratorijum na sve građevinske projekte u području svjetske baštine, što uključuje Kotor, Herceg Novi, Tivat i Cetinje, dok se ne usvoje revidirani prostorno-planski dokumenti. Prijedlog moratorijuma za Herceg Novi je važan, ali nedovoljan, jer problem ne može biti rešen samo na nivou jedne opštine.

Nacionalna komisija je naglasila da moraju biti preduzete šire mjere kako bi se obezbijedila zaštita kulturne baštine i njene zaštićene okoline, uz rješavanje sukoba interesa i reviziju postojećih studija.