Nesuglasje između UNESCO-a i Agencije

U Crnoj Gori, situacija oko eksploatacije kamenoloma u Boki Kotorskoj postaje sve kontroverznija. Na konstitutivnoj sjednici Nacionalne komisije za UNESCO, koja se održala krajem septembra prošle godine, istaknuto je da su tri kamenoloma – Krivošije, Ledenice i Stupne – nelegalno otvorena u zaštitnoj zoni. Komitet za svjetsku baštinu je pozdravio obustavu njihove eksploatacije i jasno zatražio da se više ne izdaju koncesije u tom prostoru.

Dok UNESCO zahtijeva trajnu zabranu eksploatacije kamena u toj zoni, Agencija za zaštitu životne sredine donosi rješenja koja omogućavaju otvaranje i eksploataciju kamenoloma. Samo krajem marta ove godine izdata su najmanje dva takva rješenja – za lokacije Krivošije – Kotor i Stupne. Ovo otvara pitanje da li država vodi dvije suprotne politike: jednu prema UNESCO-u, a drugu prema investitorima.

Darko Saveljić, službenik Agencije, upozorio je da se institucija, nakon višegodišnjeg pokušaja reforme, vraća „na fabrička podešavanja“, što znači da ponovo služi interesima investitora i političkih struktura. On dovodi u pitanje zakonitost donesenih rješenja i najavljuje žalbe i krivične prijave, te ukazuje na moguću korupciju i nesavjesno postupanje.

Agencija za zaštitu životne sredine je donijela tri rješenja u posljednjih nekoliko mjeseci, koja se odnose na eksploataciju tehničko-građevinskog kamena na području opštine Kotor. Najnovija rješenja su donijeta 30. marta 2026. godine. Rješenjem broj 03-UPI-583/1 data je saglasnost preduzeću „Braća Magud Grbalj“ d.o.o. iz Kotora za eksploataciju kamena na lokaciji Krivošije. Investitoru je naloženo da pribavi odobrenje Uprave za zaštitu kulturnih dobara i da radove izvodi u skladu sa mjerama zaštite utvrđenim u elaboratu.

Istog dana, rješenjem broj 03-UPI-1279/35, saglasnost je data i preduzeću „Sampetrol“ d.o.o. iz Tivta za eksploataciju kamena na ležištu „Stupne“. U ovom slučaju je propisano da se eksploatacija sprovodi fazno, uz sanaciju i rekultivaciju prostora. Prethodno, rješenjem broj 03-UPI-819/39 od 31. decembra 2025. godine, Agencija je dala saglasnost preduzeću „MIL-COM“ d.o.o. iz Nikšića za eksploataciju kamena iz ležišta „Ledenice“.

Na sjednici Nacionalne komisije za UNESCO, direktor Agencije za zaštitu životne sredine Milan Gazdić naglasio je da Agencija ne može dati ekološku saglasnost, ukazujući na to da su kamenolomi vidljivi turistima i narušavaju pejzaž. Uprava za zaštitu kulturnih dobara je potvrdila da su svi slučajevi prijavljeni inspekciji kao nelegalni. Međutim, nekoliko mjeseci kasnije, Agencija izdaje saglasnosti za eksploataciju kamena na tim lokacijama.

Darko Saveljić je na Fejsbuku istakao da se Agencija borila da se ne otvore tri kamenoloma, koji bi trajno narušili vizuelni identitet UNESCO lokaliteta. On upozorava na povratak Agencije na prethodna stanja, koja su služila interesima pojedinaca, investitora i političkih struktura. Uz to, naglašava ozbiljnu sumnju u koruptivne radnje ili nesavjesno obavljanje posla, što je obuhvaćeno Krivičnim zakonikom.

Ključno je da saglasnosti Agencije same po sebi nijesu dovoljne da kamenolomi počnu da rade, jer je potrebno i odobrenje Uprave za zaštitu kulturnih dobara, koje prema dostupnim informacijama, neće biti dato. U tom kontekstu, ukazuje se na neusklađenost unutar sistema, gdje jedan organ donosi rješenja koja otvaraju prostor za projekte koje su već označene kao sporni. Ova situacija dovodi do razvodnjavanja odgovornosti, dok posljedice ostaju u prostoru, što se može vidjeti u slučajevima kao što je izgradnja hotelskog kompleksa u Baošićima.

Darko Saveljić na Fejsbuku je takođe napomenuo da je teško postaviti instituciju na noge, posebno kada je preuzimate sa zaposlenima koji su navikli da izbjegavaju odgovornost. Agencija je počela da se podiže iz takvog stanja, a dolaskom direktora Gazdića započeo je proces jačanja standarda i pozicioniranja Agencije kao ključne institucije u oblasti zaštite prirode. Ipak, Saveljić ističe da sve polako pada u vodu i najavljuje žalbu na rješenje za kamenolom i moguće krivične prijave.