Praznik bez naroda nije praznik

Odluka dvojice gradonačelnika da ne organizuju proslavu 21. maja nije čin nepoštovanja države, već odraz stvarnog stanja u društvu – podijeljenosti, nepovjerenja i izostanka autentične narodne volje da se taj datum slavi kao zajednički praznik.

Umjesto nametanja jednog narativa kao opšteg i obavezujućeg, predsjednici opština Pljevlja i Herceg Novog odlučili su da postupaju u skladu sa raspoloženjem građana. Predsjednik Opštine Pljevlja Dario Vranješ to je formulirao jednostavno i suštinski – proslave neće biti jer „nema zainteresovanih“. Ta kratka rečenica nosi više političke istine nego brojne deklarativne poruke o „obaveznom“ slavlju.

S druge strane, predsjednik Opštine Herceg Novi Stevan Katić saopštio je da u toj opštini „nemaju u planu“ obilježavanje 21. maja. Iako bez šireg obrazloženja, suština je ista – lokalna vlast ne želi da organizuje proslavu koja nema realno uporište u volji građana. A upravo je u tome ključ.

Referendum o državnom-statusu iz 2006. godine nije zatvorio pitanja, već ih je otvorio. Ozbiljne sumnje u regularnost tog procesa i dalje su prisutne u javnosti. Obimna „Bijela knjiga“, koju je uredio publicista Jovan Markuš, na 1290 strana dokumentuje brojne nepravilnosti – od pritisaka i ucjena do kupovine glasova.

Ignorisanje tih činjenica i insistiranje na bezuslovnom slavlju značilo bi nametanje jedne „istine“ kao jedine dozvoljene. Dodatni problem predstavlja činjenica da je značajan dio građana nakon referenduma bio politički marginalizovan, dok su pojedini akteri tadašnjeg sistema kasnije dovodili u vezu sa organizovanim kriminalom. Brojna hapšenja u godinama koje su uslijedile samo su pojačala utisak da se radilo o procesu koji nije bio ni čist ni pravedan.

Uz sve to, Crna Gora danas živi u uslovima ekonomskih izazova, socijalne nesigurnosti i neriješenih problema u zdravstvu i infrastrukturi. U takvom ambijentu, insistiranje na svečanostima koje dijele građane više liči na političku demonstraciju nego na stvarnu potrebu društva.

Da odluka Vranješ i Katića nije izolovan slučaj, pokazuje i šira slika – u brojnim opštinama izostaje entuzijazam građana da se 21. maj proslavlja. To nije pitanje protokola, već pitanje legitimiteta samog datuma u kolektivnoj svijesti.

S druge strane, reakcije dijela medijske scene pokazuju visok stepen netolerancije prema drugačijem stavu. Samir Rastoder u tekstu za portal Standard ocjenjuje da je odluka lokalnih vlasti „nepoštovanje države“, dodajući da je „službeni muk često politički iskreniji od deset konferencija za medije“ i da izostaje „trobojkaška buka i sirova ideološka demonstracija“.

Upravo u toj sintagmi – „trobojkaška buka“ – otkriva se suština problema. Za jedne je to „buka“, za druge istorijski simbol i identitet. Omalovažavanje tih simbola ne gradi građansko društvo, već produbljuje podjele koje ova zemlja već dugo nosi.

Pokušaj da se odsustvo proslave proglasi „ponižavanjem države“ u suštini je pokušaj da se jedan politički stav nametne kao jedini ispravan. A država koja pretenduje da bude demokratska mora biti dovoljno široka da prihvati i neslaganje – pa i pravo da se ne slavi ono što nije opšteprihvaćeno. Zato odluka dvojice gradonačelnika nije akt negacije, već akt političke odgovornosti – da se ne glumi jedinstvo tamo gdje ga nema i da se ne nameće praznik koji dijeli građane.