Kolašin: Istorija i značaj biznisa kroz vekove

Kolašin, pod vođstvom knjaza Nikole od 1878. godine, postao je dom za Moračane i Rovčane. Zbog svog političkog i ekonomskog značaja, Kolašin je 1899. godine postao jedna od šest varoških opština koje su dobile samoupravu. Od 1903. godine, Kolašin je postao sjedište Moračko-Vasojevićske oblasti, koja je obuhvatala 11 kapetanija.

Ova varoš nije bila samo administrativni centar, već i kulturni i ekonomski centar za širu oblast, uključujući Vasojeviće. Razvijali su se trgovina i zanatstvo, stvarajući građansku klasu. Kolašin je bio poznat kao veliki izvoznik stoke i stočarskih proizvoda, a među najznačajnijim trgovcima bio je Arso-Akan Marić, poznat kao jedan od najbogatijih Crnogoraca svog vremena.

Akan Marić je bio poznat po svojoj štedljivosti i opreznosti u poslovanju, a njegovo ime se često pominjalo u kontekstu zajmova koje je davao. Njegova mudrost i sposobnost da proceni ljude doveli su do toga da je bio veoma poštovan. Priča se da je jednom kum zatražio zajam, ali ga je Akan odbio zbog nepažnje koju je pokazao prilikom paljenja cigarete.

Osim trgovine, Akan je bio jedan od osnivača i član upravnog odbora „Crnogorske banke” sa Cetinja, a takođe je pokrenuo pilanu u Lijevoj Rijeci. Njegovo poslovanje je obuhvatilo i inostranstvo, gde je bio poznat po svojim trgovinskim vezama.

Vijesti o njegovoj smrti 1913. godine izazvale su tugu među građanima, a njegovo nasleđe ostalo je da živi u Kolašinu. Pored Marića, u Kolašinu su postojale i druge trgovačke porodice, poput Boškovića, čiji su životi takođe bili odvojeni i zatvoreni, ali ne u tolikoj mjeri kao Marići.

Trgovački zakon iz 1910. godine omogućio je prepoznavanje mnogih preduzetnika u Kolašinu. Ovaj zakon je obavezao sve trgovce da registruju svoje firme, što je doprinelo razvoju biznisa u regionu. U narednim tekstovima, biće predstavljene evidencije preduzetnika koji su se registrovali u Kolašinu, kao i podaci o lokalnim zadrugama i vijesti iz emigrantskog izdanja „Glasa Crnogorca”.