DRI izvještaj o skriningu raka u Crnoj Gori

Državna revizorska institucija (DRI) je objavila izvještaj koji ukazuje na neefikasno sprovođenje programa za rano otkrivanje raka grlića materice i raka debelog crijeva u Crnoj Gori tokom perioda od 2011. do 2024. godine. Prema ovom izvještaju, nedostatak nacionalnih vodiča i ažuriranih programa rezultirao je time da Crna Gora već 15 godina nema pouzdane podatke o obolijevanju i umiranju od malignih bolesti.

Globalne procjene pokazuju da se u Crnoj Gori tri puta više obolijeva i četiri puta više umire od karcinoma grlića materice nego u evropskim zemljama. U 2023. godini, 93 žene su imale novodijagnostikovani rak grlića materice, a u 61% slučajeva bolest je otkrivena u uznapredovalom stadijumu kada operacija nije moguća. DRI naglašava da ovo ukazuje na kasno otkrivanje bolesti i ograničen efekat skrininga.

Izvještaj takođe ističe da su stope obolijevanja i smrtnosti od malignih bolesti u Crnoj Gori relativno visoke u odnosu na evropski prosjek. Prema podacima Instituta za onkologiju Kliničkog centra Crne Gore, incidencija raka grlića materice iznosi 12 na 100.000 žena, dok je evropski prosjek 10,6. Mortalitet u Crnoj Gori iznosi 6,3 na 100.000 žena, dok je evropski prosjek 3,9 na 100.000 žena.

Rak debelog crijeva, koji predstavlja drugi vodeći uzrok smrti od raka u Crnoj Gori, godišnje registruje oko 260 novih slučajeva. U izvještaju se navodi da je učestalost obolijevanja veća kod muškaraca, dok se godišnje dijagnostikuje 158 novih slučajeva kod njih i 102 kod žena. Godišnje umire oko 157 osoba od raka debelog crijeva, što čini 10,2% ukupnog mortaliteta od malignih bolesti.

DRI je preporučila Ministarstvu zdravlja da hitno ažurira postojeće nacionalne programe ranog otkrivanja malignih bolesti i da ih uskladi sa evropskim smjernicama. Takođe, neophodno je izraditi akcione planove za realizaciju ovih programa i uspostaviti funkcionalne registre skrininga. Izvještaj ističe da trenutni model organizacije pozivanja građana ne obezbjeđuje dovoljne obuhvate, a nizak odziv u skrining programima ukazuje na potrebu za sistemskim izmjenama.