Zagađenje vazduha u Crnoj Gori

U Crnoj Gori zagađenje vazduha značajno prelazi evropski prosjek, a nova strategija koju je objavilo Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera Crne Gore, ima za cilj drastično smanjenje ovog problema. Prema podacima Evropske agencije za životnu sredinu, na stotinu hiljada stanovnika u EU, 78 osoba umre prijevremeno zbog štetnih čestica iz zraka, dok u Crnoj Gori taj broj iznosi 182.

Cilj nove strategije je značajno smanjenje zagađenja i usklađivanje sa standardima Evropske unije, s namjerom da se do 2030. godine prepolovi broj preuranjenih smrti povezanih sa zagađenjem. Strategija predviđa smanjenje preuranjenih smrti zbog zagađenja vazduha za 55 posto, kao i smanjenje broja ekosistema kojima zagađenje prijeti biodiverzitetu za 25 posto. "Ključni strateški cilj ovog dokumenta su poboljšanje kvaliteta vazduha, unapređenje praćenja i upravljanja kvalitetom vazduha", naglašava se u nacrtu.

U poređenju sa drugim zemljama Zapadnog Balkana, Crna Gora se suočava sa ozbiljnim problemima. U Srbiji svake godine umre 228 osoba zbog izloženosti PM2.5 česticama, na Kosovu 254, dok u Bosni i Hercegovini taj broj iznosi 258. Najgora situacija zabilježena je u Sjevernoj Makedoniji, gdje na stotinu hiljada stanovnika umre oko 300 osoba.

Jedan od ključnih uzroka zagađenja vazduha su čestice PM10 i PM2.5, koje se najčešće emitiraju izgaranjem krutih goriva za grijanje, u industriji i prevozu. Prema procjenama, zagađenje vazduha u preko 30 gradova na Zapadnom Balkanu izaziva troškove od oko 300 miliona eura godišnje.

Strategija takođe ukazuje na to da prosječna stopa preuranjenih smrti u Jugoistočnoj Evropi iznosi četiri puta više nego u zapadnoj Evropi. U Crnoj Gori, situacija u Pljevljima i Nikšiću je alarmantna, s prekoračenjem srednjih vrijednosti PM10 čestica. Prema analizi, najveći doprinos emisiji čestica dolazi iz domaćinstava, posebno kroz grijanje.

Ministarstvo ekologije planira i smanjenje emisije gasova sa efektom staklene bašte, kao i zagađujućih materija kao što su sumpor-dioksid i oksidi azota. Značajan dio sumpor-dioksida u Crnoj Gori, čak 99 posto, dolazi iz Termoelektrane Pljevlja. Prekoračenja koncentracija zabilježena su u decembru 2025. godine, što ukazuje na potrebu za pravilnim funkcionisanjem sistema za odsumporavanje.

Nova strategija za period 2026-2029. predviđa toplifikaciju Pljevalja kroz izgradnju sistema daljinskog grijanja, subvencije za unapređenje energetske efikasnosti i promociju električnih vozila. Očekuje se da će broj dana sa prekoračenjem PM10 čestica u Pljevljima pasti sa 100 na ispod 35 godišnje. "Sprovođenje mjera iz ovog Programa takođe doprinosi i poboljšanju javnog zdravlja", navodi se u nacrtu.

Ministarstvo ekologije je već započelo izradu plana za sprovođenje revidirane Direktive EU o kvaliteti zraka, koja uvodi strože standarde za zagađujuće materije. Crna Gora je u januaru privremeno zatvorila poglavlje 32 i trenutno ima 13 zatvorenih poglavlja od ukupno 33 u pristupnim pregovorima za članstvo u EU.