Kaluđerski laz: Paradigma nedovršene tranzicione pravde u Crnoj Gori

Centar za građansko obrazovanje (CGO) organizovao je drugi od sedam edukativnih vebinara na temu 'Kaluđerski laz', gdje je istaknuto da ovaj slučaj predstavlja paradigmatičan primjer institucionalnih slabosti u procesuiranju ratnih zločina. Predavač Velija Murić, advokat i izvršni direktor Crnogorskog komiteta pravnika za zaštitu ljudskih prava, naglasio je da je zločin počinjen 1999. godine na području Rožaja i simbolizuje stradanje civila tokom ratnih sukoba na Kosovu.

Murić je pojasnio da su stradali civili koji su pokušavali da izbjegnu ratna dejstva, što ovom slučaju daje dodatnu težinu. Sudski postupci su završeni bez pravosnažnih osuđujućih presuda, čime je produbljen osjećaj nepravde i nekažnjivosti. 'Ovaj slučaj pokazuje koliko je tranziciona pravda u Crnoj Gori nedovršena', kazao je Murić, naglašavajući da je neophodno stvoriti kulturu sjećanja i poštovanja prema žrtvama.

Budući da je zločin 'Kaluđerski laz' počinjen na teritoriji Crne Gore u vrijeme kada Crna Gora formalno nije bila neposredno ratno poprište, Murić je istakao da nijedno društvo ne može graditi stabilnu budućnost bez istine, priznanja i pravde za žrtve. Pravosuđe ima ključnu ulogu u utvrđivanju individualne krivične odgovornosti i obezbjeđivanju pravičnog suđenja, bez političkog uticaja i selektivnosti.

Učesnici vebinara su raspravljali o memorijalizaciji i inicijativi za podizanje spomenika žrtvama ovog zločina, koja je podnešena opštini Rožaje prije tri godine. Murić je obnovio taj zahtjev i podnio ga Ministarstvu kulture. Nakon što lokalna uprava nije ispoštovala zakonske rokove, inicijativa je odobrena, a sada je na Ministarstvu da odobri postavljanje spomenika na Kaluđerskom lazu, sa imenima žrtava i porukom da se zločin nikada ne ponovi.

Ovaj vebinar okupio je 20 učesnika i predstavlja praktičnu nadogradnju CGO priručnika 'Ratni zločini 90-ih u presudama crnogorskog pravosuđa'. Cilj programa je omogućiti pristup provjerenim informacijama i činjenicama o ratnim zločinima kroz analizu sudskih presuda i relevantnih dokaza. Naredni vebinar biće održan 23. februara 2026. godine, a predavačica će biti Tamara Milaš, aktivistkinja. Ova serija vebinara realizuje se u okviru CGO projekta 'Razumijevanjem prošlosti do izgradnje povjerenja i tranzicione pravde', uz finansijsku podršku Evropske unije.