Slučaj 'Morinj' u fokusu prvog vebinara o ratnim zločinima 90-ih

Logor „Morinj“ nije samo vojno, već i državno pitanje, zbog čega se odgovornost ne može izbjeći, poručeno je na prvom od sedam edukativnih vebinara, koji je počeo sa slučajem logora koji je danas organizovao Centar za građansko obrazovanje (CGO). Predavač na vebinaru bio je istoričar Miloš Vukanović, a iz CGO su saopštili da je cilj serije vebinara omogućiti zainteresovanoj javnosti pristup tačnim, provjerenim i verifikovanim informacijama o ratnim zločinima.

Vukanović je istakao da zločin počinjen na tom mjestu ima višeslojni značaj, posebno zbog njegove direktne povezanosti sa crnogorskim međudržavnim i međuregionalnim odnosima, ali i kao važan segment političkog i vojnog nasljeđa Crne Gore iz posljednje decenije XX vijeka. „Specifičnost logora u Morinju, u kojem je, u periodu od oktobra 1991. do avgusta 1992., bilo zatočeno i zlostavljano oko 270 hrvatskih državljana, među kojima je bilo gotovo polovina civila, ogleda se u njegovoj neposrednoj vezi sa širim vojnim operacijama napada na Dubrovnik“, naglasio je Vukanović.

On je ukazao da obrazovanje o ovom zločinu doprinosi jasnijem razumijevanju stanja u Crnoj Gori tokom 1991., posebno kada je riječ o pogubnim posljedicama ratne propagande. Učesnici vebinara su istakli neadekvatno stanje memorijalizacije i kulture sjećanja, a jedan od učesnika je ocijenio da je „memorijalni objekat u Morinju izrađen od plastičnog materijala, dok je betonska podloga neadekvatna, što ne doprinosi kvalitetnoj memorijalizaciji i očuvanju kulture sjećanja“.

Tokom diskusije naglašena je i uloga države, kao i izostanak adekvatnog procesuiranja ratnih zločina, što predstavlja pravni problem na nacionalnom i međunarodnom nivou, ali i izazov za evropske integracije. „Marginalizovanje ove teme u javnom prostoru otežava proces memorijalizacije i suočavanja sa prošlošću“, poručeno je. Otvoreno je i pitanje pravnih obaveza Crne Gore, uključujući isplatu značajnih reparacija, što predstavlja ozbiljan pravni i društveni izazov.

U diskusiji je postavljeno pitanje poređenja sa logorom „Lora“, pri čemu je Vukanović naglasio da takva poređenja nijesu opravdana. „Odgovornost za procesuiranje zločina u Lori je na hrvatskim vlastima, dok je na Crnoj Gori da kroz institucionalne i diplomatske mehanizme insistira na pravdi gdje smatra da ona nije zadovoljena“, zaključeno je u diskusiji.

Ovaj vebinar, koji je okupio 20 učesnika, predstavlja praktičnu nadogradnju CGO priručnika "Ratni zločini 90-ih u presudama crnogorskog pravosuđa". Naredni webinar planiran je za 16. februar 2026. godine i biće posvećen slučaju „Kaluđerski laz“, a predavač će biti Velija Murić, advokat i izvršni direktor Crnogorskog komiteta pravnika za zaštitu ljudskih prava. Serija vebinara realizuje se u okviru CGO projekta „Razumijevanjem prošlosti do izgradnje povjerenja i tranzicione pravde“, koji se finansira od strane Evropske unije, a sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP). Sadržaj ovog vebinara isključiva je odgovornost autora i ne odražava nužno stavove CGO, EU ili UNDP.