Izvještaj HRW: Prekomjerna sila vlasti u Srbiji i napadi na novinare

Vlasti u Srbiji su na proteste širom zemlje odgovorile prekomjernom silom, arbitrarnim hapšenjima i napadima na novinare, što je dio šireg miješanja u medijske slobode, navodi se u godišnjem izvještaju Hjuman rajts voča (HRW) o kršenju ljudskih prava u svijetu, koji je objavljen danas. Izvještaj prenosi Beta.

U dijelu izvještaja o Srbiji, HRW ističe da je proces suđenja za ratne zločine spor i obilježen odlaganjima, dok su osobe sa invaliditetom i dalje smještene u prenatrpanih institucijama sa neodgovarajućom njegom. Protesti su nastavljeni tokom cijele godine, počevši od novembra 2024. godine, kada je na željezničkoj stanici u Novom Sadu poginulo 16 osoba zbog pada nadstrešnice, a koji je izazvao zabrinutost zbog korupcije i urušavanja demokratskih institucija.

HRW navodi da su vlasti povremeno koristile prekomjernu silu protiv demonstranata, uključujući primjenu suzavca. Izvještaj nevladine grupe CIVICUS ukazuje na to da su aktivisti i organizacije civilnog društva bili izloženi zastrašivanju i sudskom gonjenju u vezi sa protestima, s više od 400 privedenih osoba u julu, te vjerodostojnim izvještajima o maltretiranju u pritvoru. Ovakvo suzbijanje protesta kritikovali su stručnjaci UN-a, komesar Savjeta Evrope za ljudska prava i zvaničnici EU-a.

Tokom protekle godine, zabilježen je porast napada na novinare, a Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS) evidentiralo je 84 fizička napada i 113 prijetnji novinarima. Udruženje je takođe zabilježilo 59 slučajeva hapšenja novinara, primjenu fizičke sile i prijetnje njihovoj bezbjednosti. U avgustu su uniformisani policajci tokom protestnog okupljanja napali novinare koji su bili označeni kao medijski radnici, što je izazvalo osude medijskih organizacija kao namjernu opstrukciju slobode medija.

Jedan od primjera je slučaj snimateljke Marije Čolaković, koja je na antivladinom protestu u Beogradu zadobila povrede od policije, iako je bila jasno označena kao novinarka. U izvještaju se takođe navodi da su tokom protesta u Novom Sadu novinari privodeni, uprkos tome što su imali vidljive oznake. U februaru su dvije novinarke BIRN-a bile meta špijunskog softvera 'Pegasus', ali nije poznato da li se slučaj istražuje.

Prema HRW-u, i dalje postoje problemi sa SLAPP tužbama, koje se koriste protiv medija kako bi se spriječilo izvještavanje o određenim temama. U maju su istraživački mediji pokrenuli mrežu medijske solidarnosti radi borbe protiv takvih tužbi. Kada je riječ o pravima žena, izvještaj ukazuje na slabu primjenu pravnog okvira za zaštitu žena, kao i na prisutno nasilje zasnovano na polu i ekonomske nejednakosti.

Izvještaj takođe navodi da je između januara i septembra prošle godine Tužilaštvo za ratne zločine pokrenulo osam novih istraga. U septembru je Viši sud u Beogradu oslobodio bivšeg komandanta Vojske Republike Srpske, Milenka Živanovića, optužbi za zločine u Srebrenici, dok je Apelacioni sud povećao kaznu Danku Vladičiću za ubistvo dvoje bošnjačkih civila.

Sistem azila u Srbiji suočava se sa ozbiljnim nedostacima, a od januara do avgusta prošle godine Srbija je odobrila status izbjeglice ili supsidijarne zaštite za samo tri osobe. Tokom istog perioda, zabilježeno je 320 tražilaca azila, što predstavlja pad u odnosu na prethodnu godinu. Pripadnici LGBT populacije i dalje se suočavaju sa nasiljem i prijetnjama, dok je Parada ponosa u Beogradu održana uz pojačane bezbjednosne mjere.

U zaključku, HRW ističe da Srbija nije ostvarila dovoljan napredak u brizi o osobama sa invaliditetom, s gotovo 18.000 odraslih osoba koje su smještene u nedovoljno finansiranim institucijama, uz izvještaje o zanemarivanju i zlostavljanju, dok se samo 27 osoba koristi mogućnošću stanovanja uz podršku.