Noćni juriš gerilaca na žandarmeriju u Mioljem Polju

U noći između 17. i 18. jula 1941. godine, u okviru Trinaestojulskog ustanka, župski gerilci razoružali su žandarmerijsku stanicu u Mioljem Polju. Ova uspješno izvedena akcija smatra se početkom organizovanog otpora okupatoru u Župi i jednom od prvih organizovanih ustaničkih akcija u nikšićkom kraju.

Nakon što je Centralni komitet Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) 4. jula 1941. godine donio odluku o podizanju oružanog ustanka, Okružni komitet KPJ u Nikšiću, koji su činili sekretar Krsto Popivoda i članovi Sava Kovačević i Milinko Đurović, preko Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru, Boku i Sandžak primio je odluku o početku oružane borbe. Uoči sastanka u Riđanima, Milinko Đurović prenio je direktivu sekretaru Mjesnog komiteta KPJ u Nikšiću Veljku Zekoviću.

Na sastanku održanom 12. jula 1941. godine (prema pojedinim izvorima 11. jula) u kući Vidaka Živkova Delibašića donesena je odluka da ustanak otpočne na području nikšićkog, šavničkog i zapadnog dijela Boke Kotorske. Istoga dana održan je i prošireni sastanak Mjesnog komiteta KPJ u Nikšiću, kojem je prisustvovao sekretar župske partijske organizacije Danilo Bojović. Tom prilikom razrađen je plan prvih ustaničkih akcija, a župskoj partijskoj organizaciji povjeren je jedan od najodgovornijih zadataka – da u noći između 17. i 18. jula 1941. godine izvede razoružavanje žandarmerijske stanice u Mioljem Polju.

Po povratku sa sastanka Mjesnog komiteta KPJ u Nikšiću, održanog 12. jula 1941. godine, Danilo Bojović, kao organizator Trinaestojulskog ustanka u Župi, sazvao je sastanak župske partijske organizacije na kojem je razrađen plan razoružavanja žandarmerijske stanice u Mioljem Polju. Dogovoreno je da se pripadnici župskih gerilskih grupa 17. jula uveče okupe kod potoka Babljak u Vasiljevićima, gdje će ih Bojović upoznati sa odlukom o početku oružanog ustanka, planom akcije i zadacima svakog od učesnika.

Planom je bilo predviđeno da sekretar partijske organizacije Danilo Bojović, sa jednom desetinom naoružanom puškomitraljezom, zaposjedne položaj na Krstovačama kako bi spriječio eventualni dolazak italijanskih snaga iz nikšićkog garnizona. Istovremeno, njegova grupa imala je zadatak da prekine telefonske veze između žandarmerijske stanice u Mioljem Polju i komande karabinjera u Nikšiću, čime bi bila onemogućena njihova brza intervencija.

Te večeri, 17. jula u 22 časa, kod potoka Babljak, u blizini žandarmerijske stanice u Mioljem Polju, okupili su se župski gerilci, spremni za akciju koja će ostati upamćena kao početak organizovanog otpora okupatoru u Župi i jedan od prvih ustaničkih poduhvata u nikšićkom kraju. Prema podacima iz knjige Župa Nikšićka (Prilozi za monografiju) Radisava Marojevića i teksta „Omladina Župe u NOB-u i revoluciji“, čiji je autor jedan od učesnika akcije Milovan Bečanović, jezgro župskih ustanika i gerilaca činili su Danilo Bojović, Dušan Bojović, Milorad Bojović, Novak Bojović, Obrad Bojović, Ratko Bojović, Milo N. Bojović, Milovan Bečanović, Nikola Bečanović, Milutin Vujinović, Neško Vujinović, Novo Vujinović, Mikonja Drekalović, Blažo Dragnić, Jovan Đurović, Milisav Đurović, Luka Jovanović, Petar Jovanović, Radivoje Jovanović, Rade Knežević, Krsto Kostić, Andrija Kostić, Ivan Kostić, Petar Kostić, Mikonja Kostić, Paun Kostić, Radomir Kostić, Milija Krulanović, Miloš Krulanović, Obrad Marojević, Dragiša Rončević, Vukosav Mirković, Vojin Mirković, Paun Mirković, Reko Mirković, Radivoje Mirković, Bogdan Nikolić, Rajko Nikolić, Milovan Peković, Đorđije Rašković, Milija Tomić, Spasoje Tomić, Mitar Čvorović, Jole Šundić, Milonja Šundić, Obren Šundić, Dušan Šundić.

Nakon što je žandarmerijska stanica opkoljena i svi važni prilazi zaposjednuti, Dušan Bojović, Krsto Kostić i Obrad Bojović zarobili su komandira u kući koja se nalazila u neposrednoj blizini stanice. Nakon toga, komandir je svojim žandarmima izdao naređenje da bez otpora predaju oružje. Ustanici su im garantovali ličnu i imovinsku bezbjednost, nakon čega su žandarmi bez otpora predali naoružanje. Tom prilikom zaplijenjeno je 14 pušaka, nekoliko sanduka municije i sanduk ručnih bombi, a iz prostorija žandarmerijske stanice iznesena je i spaljena arhiva, čime je uništena administrativna dokumentacija lokalnih okupacionih vlasti.

Potom su se okupili u Pliskovcima, nedaleko od žandarmerijske stanice, đe su analizirali izvršeni zadatak i dogovorili naredne aktivnosti, uključujući način obavještavanja stanovništva o izvedenoj akciji. Nakon što je vijest o uspješno izvedenoj akciji stigla do Župljana, neposredno po njenom okončanju kod kuće Ratka Bojovića održan je zbor kojem je prisustvovalo oko 200 ljudi. U atmosferi koja je obilježavala početak šireg ustaničkog talasa, pred okupljenim narodom govorio je Dušan Bojović. Tom prilikom upućen je poziv na oružani ustanak protiv okupatora, čime je ova akcija dobila i svoj širi društveni i politički odjek u Župi, kao uvod u dalji tok Narodnooslobodilačke borbe (NOB) u ovom kraju i formiranje prvih ustaničkih jedinica i bataljona na području Župe.

Osamdeset pet godina kasnije, julski podvig župskih gerilaca ostaje jedno od značajnijih poglavlja istorije Župe i nikšićkog kraja. Njegov značaj ne ogleda se samo u izvedenom razoružavanju žandarmerijske stanice u Mioljem Polju i zapljeni prijeko potrebnog naoružanja, već i činjenici da se ubraja među prve organizovane ustaničke poduhvate na području nikšićkog sreza i Crne Gore u okviru Trinaestojulskog ustanka. Malo je datuma u istoriji jednog naroda koji imaju simboliku kakvu za Crnu Goru ima 13. jul. Tog datuma 1878. godine, odlukama Berlinskog kongresa, međunarodno je priznata crnogorska državna nezavisnost, dok je 13. jula 1941. godine otpočeo prvi opštenarodni ustanak protiv fašističke okupacije u porobljenoj Evropi. Iako ih dijele različite istorijske okolnosti, oba događaja zauzimaju posebno mjesto u istoriji i kolektivnom pamćenju Crne Gore.

U tom istorijskom okviru treba posmatrati i akciju župskih gerilaca, koja je bila dio šireg ustaničkog pokreta koji je zahvatio Crnu Goru. Zaplijenjeno naoružanje omogućilo je opremanje prvih ustaničkih grupa, dok je uspješno izvedena akcija imala snažan moralni odjek među stanovništvom Župe. Ohrabrena njenim uspjehom, brojna župska sela dala su znatan broj boraca koji su se u narednom periodu uključili u Narodnooslobodilačku borbu. Posebnu istorijsku težinu ovom događaju daje činjenica da su među učesnicima akcije bila četvorica budućih narodnih heroja Jugoslavije – Danilo Bojović, Dušan Bojović, Milisav Đurović i Petar Jovanović – kao i sedam nosilaca Partizanske spomenice 1941. U pripremama i organizovanju ustanka učestvovao je i narodni heroj Milinko Đurović, član Okružnog komiteta KPJ u Nikšiću. Njihovi kasniji ratni putevi svjedoče da su upravo iz ove grupe organizatora i boraca potekli ljudi koji su dali znatan doprinos Narodnooslobodilačkoj borbi, boreći se na brojnim ratištima širom Jugoslavije, pri čemu su mnogi položili i svoje živote za slobodu. Oni koji su dočekali kraj rata nastavili su da obavljaju odgovorne vojne, političke i društvene dužnosti.

Dan danas, osam i po decenija kasnije, julska akcija župskih gerilaca u okviru Trinaestojulskog ustanka ostaje trajno upisana u istorijsko pamćenje Župe. Śećanje na župske gerilce, njihove organizatore i učesnike, ali i na sve koji su u godinama koje su uslijedile uzeli učešće i položili živote u Narodnooslobodilačkoj borbi, predstavlja dio istorijskog identiteta ovog kraja. Ova akcija, kao i ljudi koji su je iznijeli i nastavili svoj ratni put na različitim ratištima, obavezuju da se njihova uloga ne zaboravi i ne relativizuje, već da se čuva u skladu s istorijskim činjenicama i dostojanstvom vremena kojem pripada. U vremenu koje dolazi, upravo takva śećanja ostaju podśetnik na generacije koje su u najtežim okolnostima birale otpor, slobodu i odgovornost prema svom narodu.