Svemirska trka: Zašto sve zemlje žele na Mjesec

Više od 70 zemalja danas ima sopstvene nacionalne svemirske programe, a povratak na Mjesec postaje sve važnija tema. Prva misija sa ljudskom posadom na Mjesec nakon više od 50 godina, misija Artemida Dva (Artemis Dva) američke svemirske agencije NASA, mogla bi da poleti u narednim nedeljama, u periodu od marta do početka aprila 2026. godine.

Iako posada neće kročiti na površinu Mjeseca, NASA se nada da će desetodnevna misija otvoriti put ka „trajnom prisustvu na Mjesecu i slanju Amerikanaca na Mars“. Ova misija je nastavak bezposadne misije Artemide Jedan iz 2022. godine, koja je testirala novi sistem NASA-e za istraživanje dubokog svemira. U okviru Artemide Dva, posada će vježbati upravljanje i precizno pozicioniranje svemirske letelice Oriona za buduća sletanja na Mjesec.

Poslednji put kada su ljudi hodali po Mjesecu bilo je 1972. godine tokom misije Apola 17. Tokom Hladnog rata, Sjedinjene Američke Države su već osvojile svemirsku trku, s misijom Apola 11 1969. godine. Kako je cilj bio postignut, nastavak misija je postao manje prioritetan zbog visokih troškova, budući da je program Apolo od 1961. do 1972. koštao 25,8 milijardi dolara, što bi danas iznosilo između 290 i 320 milijardi dolara.

Međutim, tehnološka dostignuća, kao što su rakete za višekratnu upotrebu kompanija kao što su Spejs Iks (SpaceX) Ilona Maska i Blu oridžin (Blue Origin) Džefa Bezosa, značajno su smanjila troškove svemirskih letova. Uz to, Kina je 2019. godine postala prva zemlja koja je sletjela na tamnu stranu Mjeseca s misijom Čang-e 4 (Chang-e 4), što je dodatno motivisalo SAD da pojačaju svoje svemirske ambicije.

Stručnjaci smatraju da je povratak na Mjesec ključan, jer bi zemlje koje prve uspostave trajno prisustvo mogle da kontrolišu vrijedna nalazišta, uključujući vodeni led na južnom polu Mjeseca, koji se može koristiti kao resurs za vodu, proizvodnju kiseonika, pa čak i raketno gorivo. Osim toga, na Mjesecu se nalaze i drugi prirodni resursi kao što su metali i helijum-3, koji bi mogao biti izvor nuklearne energije.

Trenutno, SAD planira misiju Artemida III s ciljem slijetanja astronauta na Mjesec najranije 2027. godine, dok Kina planira svoje sletanje do 2030. godine. Indija, koja je u avgustu 2023. godine postala četvrta zemlja koja je sletjela na Mjesec, planira slanje astronauta do 2040. godine. Iako Rusija nije zvanično postavila cilj slijetanja na Mjesec, izveštaji sugerišu da planira misiju između 2031. i 2040. godine.

Ova nova svemirska trka ima poseban značaj, a stručnjaci smatraju da je ishod važniji od prethodnih takmičenja. Danas postoji više od 70 država zainteresovanih za ekonomski potencijal Mjeseca, što ovu trku čini potpuno drugačijom od onih ranije.