SAD i Rusija u borbi za uticaj u Sahelu

Sjedinjene Američke Države upravo menjaju svoj pristup Maliju, Nigeru i Burkini Faso dok Rusija širi prisustvo svog Afričkog korpusa u regionu Sahela. Abdulaje Diop, ministar spoljnih poslova Malija, ugostio je u ponedjeljak (2. februara) visokog američkog zvaničnika, Nik Čekera, koji predvodi Biro za afrička pitanja u Stejt departmentu. Tokom posjete, Čeker je ponovio da Vašington poštuje suverenitet Malija.

Uoči Čekerove posjete, Biro je na platformi Iks saopštio da se Sjedinjene Države raduju „konsultacijama sa drugim vladama u regionu, uključujući Burkinu Faso i Niger, o zajedničkim bezbjednosnim i ekonomskim interesima“. Od 2020. do 2023. godine izabrani civilni predsjednici Malija, Burkine Faso i Nigera svrgnuti su u nizu vojnih udara, što je administraciju tadašnjeg američkog predsjednika Džoa Bajdena navelo da ograniči vojnu saradnju sa tim zemljama.

U oktobru je Masad Bulos, viši savjetnik za arapska i afrička pitanja u administraciji aktuelnog američkog predsjednika Donalda Trampa, izjavio da je demokratija „vrijednost koja se cijeni“, ali da više nije uslov za uspostavljanje odnosa. Takav stav kritikovao je Rid Brodi, jedan od advokata svrgnutog predsjednika Nigera, Mohameda Bazuma, koji je istakao da „nažalost, demokratija i ljudska prava nisu ono što je važno za administraciju Donalda Trampa“.

Ulf Lesing, direktor programa za Sahel u Fondaciji Konrad Adenauer, ističe da se Sjedinjene Države trenutno ne bave pitanjem demokratije u Sahelu i da je usvojen pragmatičan pristup. Američki zvaničnici žele da isprave „greške prethodne politike“. Mali, Niger i Burkina Faso su prekinuli ili znatno smanjili odnose sa bivšom kolonijalnom silom Francuskom i drugim zapadnim partnerima, okrenuvši se Rusiji.

Te zemlje su istupile iz Ekonomske zajednice zapadnoafričkih država (ECOWAS) i formirale sopstvenu konfederaciju – Alijansu država Sahela (AES). Dr Gnaka Lagoke, predavač istorije i panafrikanistike na Univerzitetu Linkoln u Pensilvaniji, smatra da je pozitivno to što Sjedinjene Države nude državama AES-a mogućnost pregovora, dok Lesing naglašava da vojne vlasti uživaju podršku među mladima koji ne žele povratak starim elitama.

U januaru je vojna vlast u Burkini Faso raspustila sve političke stranke, što analitičari smatraju da ne predstavlja značajnu promjenu, jer je djelovanje političkih stranaka ionako bilo zabranjeno od vojnog udara u septembru 2022. godine. Politikolog Musa Dijao navodi da specijalni režimi ne prihvataju opoziciju i ne trpe političke aktere koji žele da sprovode sopstvene programe.

Mali se od 2012. godine suočava sa ozbiljnom bezbjednosnom krizom, a vojska vodi borbu protiv terorističkih grupa, uključujući ISWAP i Al Kaidu. Čekerova posjeta dolazi u trenutku kada Rusija širi svoj uticaj, uključujući raspoređivanje snaga Afričkog korpusa. Rusko Ministarstvo spoljnih poslova je saopštilo da su zajedno sa oružanim snagama Nigera neutralisali napad ISWAP-a na aerodrom u Nijameju.

U Maliju se nedavno dogodio još jedan napad JNIM-a, pri čemu je ubijeno najmanje 15 vozača. Ovi napadi imaju za cilj da destabilizuju ekonomiju zemlje. Američki diplomata u Bamaku naglašava da Sjedinjene Države vide rastući uticaj džihadističkih grupa u regionu i da su tu kako bi ponudile saradnju državama AES-a.

Države AES-a posjeduju značajna rudna bogatstva, a Lesing ocjenjuje da bi administracija Donalda Trampa mogla očekivati nešto zauzvrat. Međutim, teško je zamisliti direktnu razmjenu, a korupcija i bezbjednosni rizici su do sada odvraćali američke kompanije od ulaganja u te zemlje. Situacija u Sahelu je, prema Julijanu Bergmanu, stručnjaku za odnose EU i Afrike, veoma složena, a Evropska unija bi mogla povratiti uticaj samo kroz jedinstvenu strategiju.

Kako će se ubuduće raspoređivati uticaji globalnih sila u Sahelu, ostaje neizvjesno.