Preminula Marija Crnić-Pejović, značajna arhivistkinja i etnološkinja

U Herceg Novom je u 92. godini preminula znamenita crnogorska i bokelska arhivistkinja i etnološkinja Marija Crnić. Rođena je 1934. godine u Herceg-Novom, gdje je završila četiri razreda osnovne škole i četiri razreda Niže realne gimnazije. Školovanje je nastavila u Kotoru i Dubrovniku, gdje je završila Višu gimnaziju i maturirala. Diplomirala je 1956. godine na grupi za etnologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu.

Početkom 1957. zaposlila se u Zavičajnom muzeju Herceg-Novi, gdje je radila kao blagajnica, knjigovođa, vodičkinja i kustoskinja. Bila je više od dvije godine v.d. direktorke. Jula 1970. godine prelazi u Arhiv Herceg-Novog, gdje radi kao arhivistkinja do odlaska u invalidsku penziju krajem 1985. godine. Na osnovu objavljenih radova, 1983. godine dobija zvanje – viši arhivist.

Od 1961. godine počinje da se bavi proučavanjem prošlosti Boke, posebno hercegnovskog kraja i objavljuje radove iz istorije, etnologije, kulturne istorije i arhivistike, koji se temelje na neobjavljenoj arhivskoj građi, uz pomoć literature. Radovi su objavljeni u brojnim časopisima, naučnim publikacijama, zbornicima radova sa naučnih skupova, zatim dnevnoj, ili periodičnoj štampi.

Objavljivala je u Glasniku Etnografskog muzeja Beograd, zborniku Boka (Herceg-Novi), Zborniku Više pomorske škole (Kotor), Istorijskim zapisima (Titograd), Bibliografskom vjesniku (Cetinje), Arhivistu (Beograd), Arhivskim zapisima (Budva – Cetinje), Pobjedi (Podgorica), Boki (Kotor), Našem listu (Herceg-Novi), Prosvjetnom radu (Titograd), Lovačkim novinama (Novi Sad) i dr.

Koautorka je u nekoliko posebnih izdanja, a u nekima se javlja kao pomoćnica urednika, urednica, recenzentkinja, redaktorka, članica redakcije. Bila je među osnivačima Zbornika Boka Herceg-Novi, članica redakcionog odbora od prvog do dvadesetog broja, zamjenica glavnog i odgovornog urednika.

U prvom broju uglednog Zbornika za nauku kulturu i umjetnost Boka, najavila je svoje područje istraživanja tekstom “Bokeška setenca” donešena na Prčanju 1848. Kasnije je najradije pisala o temama koje su bile skoro sasvim neistražene, recimo o kamenskim ledarima, milnarstvu, svilarstvu, zlatarima u Novom, jubileju osnivanja Učiteljske škole, migracijama iz luštičke opštine, mješovitim brakovima u Boki.

Mnogi se još sjećaju njenog obraćanja, jednog od izuzetno rijetkih posljednjih godina, na otvaranju Njegoševe škole na Toploj kada je uz pregršt podataka o Njegošu podsjetila da su se u toj školi spremali budući sveštenici i kaluđeri iz čitave Boke, ali i pomorski kapetani.

U društvenom radu učestvovala je kao delegat Republičke samoupravne interesne zajednice za nauku SR Crne Gore i delegat Republičke samoupravne zajednice za kulturu SR Crne Gore. Bila je članica Odbora za etnologiju Crnogorske akademije nauka i umjetnosti od osnivanja, te članica Odbora (CANU) za izdavanje izvora za istoriju Crne Gore, članica Savjeta Centralne narodne biblioteke „Đurđe Crnojević“ – Cetinje, Savjeta Istorijskog arhiva – Kotor, Savjeta Arhiva SR Crne Gore – Cetinje, članica predsjedništva Saveza društava arhivskih radnika Jugoslavije, Komisije za pravna pitanja Saveza društava arhivskih radnika Jugoslavije, sekretarka Društva arhivskih radnika Crne Gore, sekretarka Zajednice arhiva SR Crne Gore, potpredsjednica Međurepubličke kulturno-prosvjetne zajednice na tromeđi Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Crne Gore, predsjednica Izvršnog odbora Samoupravne interesne zajednice kulture Herceg-Novi, članica žirija za dodjelu Oktobarske nagrade.

Dobitnica je Povelje u znak priznanja za višegodišnji uspješan rad u Savezu arhivskih radnika Jugoslavije i Priznanja za višegodišnje aktivnosti i rezultate na njegovanju i razvijanju tradicija NOR-a i sređivanju istorijske građe, koje joj je dodijelio OO SUBNOR-a Herceg-Novi.

Marija Crnić-Pejović je proučavala prošlost Boke i Herceg-Novog, sa istim entuzijazmom, kao na početku svog radnog vijeka, skoro do kraja životnog, koristeći neiscrpno bogatstvo hercegnovskog arhiva i drugu literaturu. Biobibliografija Marije Crnić-Pejović Nade Drašković u Zborniku Boka 28/29 sadrži 278 bibliografskih jedinica, iz oblasti etnologije, istorije, kulturne istorije, arhivistike.

U stručnom i naučnom radu Marija Crnić-Pejović se bavila istraživanjem sjeverozapadnog dijela Boke kotorske, položajem i ulogom žene, obrazovanjem, kulturnim naslijeđem, posvećen, tiho, uvijek za respekt. Njen rad ostaće vječno svjedočanstvo etnološke i istorijske slike Boke kotorske.

Poštovana i draga Marija ispraćena je i sahranjena juče, po svojoj želji, u užem krugu porodice.