Zašto je status Ulcinja važniji od budžetskih brojki

Spor između poslanika Ilira Čapunija, ministra Maraša Dukaja, poslanika Artana Čobija i predstavnika civilnog sektora Gorana Đurovića otkriva nešto fundamentalno o načinu na koji Crna Gora pristupa vlasti. Ministarstvo javne uprave svoj novi nacrt zakona o lokalnoj samoupravi naziva pobjedom fiskalne odgovornosti. Za mjesta poput Ulcinja, razgovor je o nečem sasvim drugom.

Kada zvaničnici tvrde da status grada zavisi od toga da li opština ostvaruje 30% vlastitih prihoda, oni donose političku odluku prikrivenu kao administrativna nužda. Međutim, ovaj tehnokratski pristup ignoriše fundamentalnu istinu: ne postoji jedinstveno, obavezno pravilo na nivou EU koje diktira da li je naselje “opština” ili “grad”. Brisel ne propisuje kako Crna Gora organizuje svoje gradove i opštine. Ovo je izbor koji su ovdje napravile vlasti u Podgorici.

Problem je što izbor dolazi sa posljedicama koje branioci ovog argumenta nisu adekvatno obradili. Đurović je istakao da bi, kada bi država primjenjivala zakone prema svima, većina opština pošla u stečaj, a zaposleni bi morali kući. Čobi je odgovorio Čapuniju da bi umjesto bavljenja frizurama i metaforama, bilo korisnije ponuditi konkretne odgovore. Čapuni je naglasio da Ulcinj nije 'putopis iz prošlih vjekova', nego jedan od najstarijih urbanih i kulturnih centara na Jadranu, dok je Čobi istakao da problemi Ulcinja ne leže u zakonima, već u nesposobnosti lokalne vlasti.

Dukaj je poručio da Ulcinj više nema vremena za kritike, nego da treba raditi danas umjesto prizivanja istorijskih sjećanja. Svođenje višestoljetnih urbanih centara na finansijske podkategorije briše nešto nezamjenjivo. Za zajednice u kojima su lokalno stanovništvo manjina unutar države - kao što su Albanci u Crnoj Gori - administrativni status ima težinu koja prevazilazi knjigovodstveni “bilans stanja”.

On je važan. Svođenje viševjekovne civilizacijske jezgre na administrativnu podkategoriju zasnovanu na prolaznim finansijskim pokazateljima rizikuje otuđenje manjinskih zajednica i brisanje njihovog institucionalnog pamćenja. Pristup centralne vlade ovom nacrtu zakona predstavlja primjer mandata odozgo prema dolje, a ne zajedničkog napora. Čapuni, koji ima doktorat iz kompjuterskih nauka sa Boston Univerziteta, smatra da bi Vlada trebala aktivno angažovati lokalne stručnjake.

Zdrav proces reformi uključivao bi direktnu saradnju s lokalnim vlastima i regionalnim stručnjacima na zajedničkom osmišljavanju vizije, umjesto korištenja centraliziranog informacionog sistema za povećanje državnog nadzora. Raskol između dva važna crnogorska albanska politička bloka, Stranke “Forca” i “Albanski forum”, ukazuje na nedostatak direktnog razgovora o neslaganjima.

Ni Dukaj ni Čobi nisu ponudili koherentno objašnjenje zašto bi građani Ulcinja trebali podržati nacrt koji umanjuje status njihovog grada. Finansijski kolaps Ulcinja ne može se odvojiti od savremenog istorijskog pamćenja. Prije četrdeset godina, ulcinjska regija je generisala 40% turističkog prihoda u Crnoj Gori, dok je sada najsiromašnija primorska opština.

Sistematske odluke centralnih vlasti transformisale su ekonomski potencijal u zavisnost. Ono što sada vidimo, pod krinkom administrativne reforme, jeste tiho preraspoređivanje: značaj Kotora zamijenjen je Tivtom, a teritorija Ulcinja potencijalno fragmentirana. U nekoj drugoj zemlji, ovo proračunato pomjeranje granica imalo bi ime - zvalo bi se “gerrymandering”.

Jedan element ovog nacrta zakona vrijedi braniti: uvođenje obavezujućih mehanizama koji zahtijevaju od lokalnih zvaničnika da odgovore na građanske inicijative u roku od 30 dana, uz kazne od 30 do 2.000 eura za nepoštivanje. Ovo je važno, jer su decenijama opštinski birokrati ignorisali zahtjeve građana.

Debata o Zakonu o lokalnoj samoupravi nije trivijalna rasprava o nomenklaturi, već bitka za ravnotežu moći u Crnoj Gori. Ako centralna vlast nastavi koristiti fiskalne kazne kako bi diskvalifikovala istorijske regije, neće postići decentralizaciju evropskog stila. To će biti sistem u kojem Podgorica nagrađuje svoje preferirane enklave, dok kulturne centre potiskuje na margine.