Ronaldovo iskupljenje, Maradonina magija i autsajderska Italija, Brazil 1970. za sva vremena

Prošle nedjelje je na sjevernoameričkom kontinentu (SAD, Kanada i Meksiko) završeno 23. Svjetsko prvenstvo u fudbalu. Je li bilo najbolje u istoriji, ili među najboljima? Teško je dati takvu ocjenu, a ne prisjetiti se kako su izgledala prethodna 22 mundijala. Takođe, je li neki šampionat najbolji, najgori ili tek prosječan, stvar je individualnog ukusa i doživljaja, a ne samo fudbalskih - igračkih i statističkih parametara. Dok se utisci sa američkog svjetskog prvenstva još talože, pokušali smo da uz “asistenciju” prestižnog portala Atletik, ogranka Njujork Tajmsa, sastavimo listu najboljih svjetskih prvenstava u istoriji - od početka do kraja, od najslabijeg do najvećeg i najatraktivnijeg.

23. SP U FRANCUSKOJ 1938. Azuri su odbranili titulu, igrali su bolji fudbal nego četiri godine ranije na svojoj teritoriji, a Brazil se prvi put nametnuo kao ozbiljna sila na svjetskoj sceni - zemlja fudbala. U finalu, Italijani su dobili Mađare 4:2. Ipak, ovo se smatra najmanje upečatljivim Svjetskim prvenstvom u istoriji. Pamti se prije svega po političkim tenzijama koje su prethodile izbijanju Drugog svjetskog rata, a mnoge od najboljih reprezentacija nisu ni učestvovale.

22. SP U ITALIJI 1934. Prvi i posljednji Mundijal na kojem aktuelni šampion nije učestvovao. Urugvajci su primijenili pravilo “reciprociteta”, bojkotovali su da putuju u Evropu kao odgovor na bojkot urugvajskog Svjetskog prvenstva četiri godine ranije od strane mnogih selekcija sa Starog kontinenta. Trijumf Italije danas se najčešće posmatra kroz prizmu uticaja Benita Musolinija i kontroverznih sudijskih odluka koje su domaćinu išle naruku na putu do titule. Azuri su u finalu nakon produžetka pobijedili Čehoslovačku 2:1.

21. SP U URUGVAJU 1930. Prvo - istorijsko, ali siromašno, oskudno, uz problematičnu organizaciju. Pamti se da je u polufinalu domaćin Urugvaj dao jedan gol protiv Jugoslavije uz “asistenciju” policajca kraj gol-aut linije. Ipak, kvalitet fudbala bio je skroman, konkurencija ograničena, pošto je učestvovalo svega 13 reprezentacija. Mnogi Evropljani su odustali, ostali su putovali po mjesec dana - brodom, dijagonalno preko Atlantika. Finale je bilo pravi “rat” između dvije južnoameričke selekcije koje razdvaja rijeka La Plata, a Urugvaj je pobijedio Argentinu sa 4:2. Već na prvom Mundijalu vidjelo se koliko fudbal ima potencijal.

20. SP U ČILEU 1962. Neatraktivna, gruba i defanzivna igra obilježila je ovaj šampionat - napadački i majstori nisu bili zaštićeni, izudarani Pele je već nakon prvog meča izašao zbog povrede i više nije igrao do kraja. Proslavila su se, ipak, dva nenadmašna driblera - Brazilac Garinča i Jugosloven Dragoslav Šekularac. Njih dvojica su prosto sudarali protivničke halfove, zabavljali publiku ispod Anda. Brazil je završio prvi, odbranivši titulu iz Švedske 1958. U finalu su “karioke” pobijedile Čehoslovačku 3:1, dok je Jugoslavija bila četvrta, jer je izgubila 1:0 od Čilea u meču za bronzu.

19. SP U ŠVAJCARSKOJ 1954. Jedno od najboljih finala - jedan od najmanje atraktivnih mundijala. Njemci su u meču za zlato napravili senzaciju protiv tada neprikosnovene Mađarske, od 0:2 došli su do 3:2 i uvjerili svijet, ali prije svega sebe, da su živi - samo devet godina nakon poraza u Drugom svjetskom ratu, te velike ekonomske krize. Njemci su se brzo podigli iz ruševina, umnogome zahvaljujući i fudbalu. Do titule su došli fizički jakom, grubom igrom, oslonjenom na destrukciju. Pomogao im je i čudan sistem takmičenja. U grupnoj fazi svaka reprezentacija igrala je samo po dvije utakmice, pri čemu se dva najbolje rangirana tima u grupi nisu međusobno sastajala. Nakon toga, svi pobjednici grupa završili su na istoj strani kostura, dok su drugoplasirane ekipe bile na drugoj. Paradoksalno, upravo je reprezentacija koja je prošla “lakšom” stranom žrijeba na kraju osvojila titulu.

18. SP U ITALIJI 1990. Romantični Mundijal koji je nenadmašnim glasom otvorio Lućano Pavaroti i “magične noći” na Apeninima sa jedne, ali i siromašan i neefikasan fudbal te poluprazni stadioni s druge strane. Ovo SP pamtiće se i po najmanjem broju golova po utakmici u istoriji prvenstava, a toliko defanzivan i tvrd fudbal natjerao je Fifu da uvede pravilo zabrane vraćanja lopte golmanu u ruke, kao i da strože kažnjava opasne startove, kako bi igra ponovo postala atraktivnija. Na četiri četvrtfinala samo je jednom postignuto više od jednog gola (Engleska - Kamerun 3:2), a posljednji jugoslovenski fudbalski tim je u suzama završio nastup nesrećnim porazom na penale od Argentine. U finalu, takođe loš fudbal i pobjeda SR Njemačke protiv Argentine 1:0.

17. SP U ENGLESKOJ 1966. Mundijal 1966. često zauzima visoko mjesto na listama koje sastavljaju engleski mediji, ali izvan Engleske mnogi ga smatraju prilično nezanimljivim turnirom. Opet ga je obilježila gruba igra - loše suđenje, pa mnoge najveće zvijezde, prije svih Pele, nisu uspjele da pokažu puni potencijal. Evropski pragmatizam nadjačao je južnoameričku kreativnost, a Engleska je u čuvenom finalu zahvaljujući i jednom fantomskom golu pobijedila Zapadnu Njemačku 4:2, nakon produžetaka. Ipak, turnir je donio nekoliko nezaboravnih priča. Sjeverna Koreja šokirala je Italiju i eliminisala je već u grupnoj fazi, debitant Portugal stigao je do polufinala, predvođen Euzebiom.

16. SP U BRAZILU 1950. Neobičan sistem u prvom postratnom Mundijalu - umjesto klasične nokaut faze, šampion je odlučen kroz završnu grupu sa četiri reprezentacije, što je u velikoj mjeri umanjilo neizvjesnost. Nije bilo ni klasičnog finala, ali je duel Brazila i Urugvaja bio kao finale. Domaćin je poveo pred skoro 200 hiljada gledalaca na Marakani, Urusi preokrenuli i šokirali fudbalsku planetu, osvojivši drugu titulu. Još jedan šok bila je pobjeda Sjedinenih Američkih Država u grupnoj fazi nad Engleskom.

15. SP U KOREJI I JAPANU 2002. Prvi Mundijal u Aziji donio je mnogo nezaboravnih priča. Južna Koreja je stigla do polufinala, prije toga je uz nezapamćenu sudijsku pljačku eliminisala Italiju, a ekvadorski sudija koji je kumovao tom ishodu uhapšen je nekoliko godina ranije na aerodromu jer mu je pronađen kokain u gaćama. Senegal je oduševio plasmanom među osam najboljih, bronzom se proslavila Turska, a Ronaldo je nakon košmara iz finala 1998. i godina borbe s povredama predvodio Brazil do pete svjetske titule. U finalu je sa dva njegova gola pala Njemačka - 2:0. Nijedan meč u završnici turnira nije bio klasik.

14. SP U ARGENTINI 1978. Mundijal u Argentini održan je u sjenci vojne diktature koja je vladala zemljom, zbog čega je turnir i danas predmet brojnih kontroverzi. Sam šampionat nije ponudio veliki broj antologijskih utakmica, zbog neobičnog sistema takmičenja sa drugom grupnom fazom, zbog kojeg je praktično jedini pravi nokaut meč bilo finale. Srećom po organizatore, finale je bilo jedno od najboljih u istoriji, a Mario Kempes je sa dva gola protiv Holandije (3:1) donio Argentini prvu titulu.

13. SP U SAD 1994. Prvo Svjetsko prvenstvo održano u Sjedinjenim Američkim Državama ocijenjeno je kao veliki organizacioni uspjeh, posebno zbog rekordne posjete na stadionima. Rekord je tek oboren ovog ljeta - takođe u Americi. Na terenu je viđen kvalitetan fudbal i nekoliko vrhunskih utakmica. Turnir su obilježile i lijepe priče autsajdera - Švedska i Bugarska stigle su do polufinala, Rumunija do četvrtfinala. Sjajni Roberto Bađo predvodio je Italiju do finala, ali tamo su se ispriječili Brazilci, sa Romarijom i Bebetom. Finale u Pasadeni donijelo je loš fudbal - 0:0 i odluku sa penala.

12. SP U JUŽNOJ AFRICI 2010. Prvi Mundijal na afričkom kontinentu donio je sporiji ulazak u turnir i slabiju grupnu, ali i puno bolju nokaut fazu. Čak šest od sedam utakmica od četvrtfinala do finala ostalo je duboko urezano u sjećanja ljubitelja fudbala. Turnir su obilježili Luis Suares i čuveno igranje rukom protiv Gane, veliki preokret Holandije protiv Brazila, njemačka demonstracija sile protiv Argentine (4:0), spektakularan pogodak Holanđanina Đovanija van Bronkhorsta protiv Urugvaja, pobjedonosni gol glavom Karlesa Pujola protiv Njemačke, kao i nezaboravni pogodak Španca Andresa Inijeste u produžecima finala protiv fizički izuzetno grube Holandije. Sve uz dosadne zvuke vuvuzela...

11. SP U KATARU 2022. Neposredno nakon spektakularnog finala mnogi su požurili da Mundijal u Kataru proglase najboljim u istoriji. Argentina je poslije nevjerovatne drame savladala Francusku nakon penala, iako je do 80. minuta vodila 2:0, dok su Lionel Mesi i Kilijan Mbape priredili jedno od najupečatljivijih finala svih vremena (3:3). Ipak, kada su se emocije slegle, bilo je jasno da ovaj Mundijal nije bio bez mana. Zbijen raspored utakmica ostavio je malo prostora za predah i dodatno podigao intenzitet takmičenja, a činjenica da je prvenstvo prvi put održano usred evropske klupske sezone, u novembru i decembru, zbog visokih temperatura u Zalivu, oduzelo je dio prepoznatljive atmosfere koja prati ljetnje mundijale.

10. SP U SAD, MEKSIKU I KANADI 2026. Prvi Mundijal sa 48 reprezentacija - veći broj učesnika donio je više prostora za iznenađenja, velike priče, spektakularne golove i trenutke koji su obišli svijet. U vremenu kada se sport sve više prati kroz kratke video-snimke i društvene mreže, upravo takvih momenata nije nedostajalo. Eksperiment sa tolikim brojem učesnika prošao je bolje nego što se očekivalo. Uprkos brojnim iznenađenjima do polufinala su stigla četiri najbolja tima na planeti, a u finalu dva vodeća na FIFA listi. Španija je sasvim zasluženo osvojila drugu titulu.