Ita Rina: Životna priča jugoslovenske filmske dive

Ita Rina, jedna od najvažnijih dama evropskog filma, odustala je od Holivuda zbog intimnog izbora. Igrala je u filmu „Fantomu Durmitora“, kao i u „Ratu“ Veljka Bulajića, prvom jugoslovenskom filmu naučne fantastike. Mnogi su čuli za „Fantoma Durmitora“, najstariji sačuvani igrani film sniman u Crnoj Gori, koji je režirao Hans Natge 1932. godine, pod originalnim njemačkim naslovom „Das Lied der Schwarzen Berge“ ili „Pjesma crnih planina“. Ovaj film predstavljao je jedan od posljednjih drhtaja slavne kinematografije vajmarske Njemačke, prije nego što su nacisti došli na vlast. Takođe, bio je to prvi put da je Crna Gora prikazala Evropi svoju ljepotu i karakter naroda.

Evropska štampa pisala je 1933. godine o ovom filmu kao o „sižeu jugoslovenskog života“. Snimatelj filma bio je Kurt Nojbert, poznat po saradnji sa legendarnom Leni Rifenštal. „Fantom Durmitora“ je bio i prvi film u kojem se u jugoslovenskim bioskopima čuo jezik jugoslovenskih naroda, a prva rečenica izgovorena u filmu glasila je: „Evo nas, oče“, koju je izgovorila slovenačka ljepotica, proslavljena zvijezda evropskog filma, Ita Rina.

Film, iako nije bio na tragu nezaboravnim njemačkim filmovima ekspresionizma, bio je estetski izuzetno šarmantan i uzbudljiv. Snimljen je u sklopu turističke kampanje kako bi se Zapadu predstavila Jugoslavija, posebno Crna Gora. Ita Rina, rođena kao Ida Kravanja, pobjegla je od kuće 1927. godine u potrazi za šansom da postane filmska zvijezda. Na berlinskoj stanici, gladna i bez novca, ubrzo je započela svoju filmsku karijeru. Prisjećala se kasnije: „Osvijetlili bi me reflektorima. Kamere bi počele da zuje... mislim da sam najprirodnije izgledala u scenama u kojima sam plakala.“ Već 1928. godine igrala je u „Posljednjoj večeri“ slavnog Italijana Marija Bonara, a zatim je uslijedila uloga koja ju je proslavila u filmu „Erotikon“ (1929) Čeha Gustava Mahatija.

Godine 1931., u trenutku najveće slave, kada je imala trogodišnji holivudski ugovor, njen vjerenik, inženjer Miodrag Đorđević, postavio joj je ultimatum: „Holivud ili ja“. Odlučila je da napusti filmski svijet, uzimajući novo ime Tamara Đorđević nakon krštenja i pravoslavnog vjenčanja. Godinama kasnije, „Fantom Durmitora“ predstavljao je njen veliki povratak glumi. Tokom života u Hitlerovoj Njemačkoj, suočavala se s brojnim preprekama. Na molbu jugoslovenskog ambasadora u Berlinu, budućeg nobelovca Iva Andrića, vratila se u Jugoslaviju. Tokom ratnih godina, dok je bila u izbjeglištvu, postala je majka, a kasnije se teško snalazila u filmu nakon Drugog svjetskog rata.

Godine 1953., zaboravljena diva zaposlila se kao savjetnica koprodukcije u cetinjskom „Lovćen filmu“. Nažalost, brojni projekti s njemačkim autorima nisu ostvareni zbog političkih odluka. Njena posljednja uloga bila je u Bulajićevom „Ratu“ („Atomic War Bride“, 1960), gdje je igrala važnu, iako malu, ulogu. Film je bio značajan za Crnu Goru i Jugoslaviju, a u njemu se pojavio i Bata Živojinović, rađen po scenariju Ćezarea Cavatinija, legende italijanskog neorealizma.

Ita Rina je tokom života patila od astme, što je bio ključni razlog za njenu preseljenje u Budvu sa suprugom Miodragom. Preminula je u maju 1979. godine u Budvi, nakon zemljotresa, od posljedica astmatičnog napada, i sahranjena je u Beogradu. Dokumentarac „Sećate li se Ite Rine“ Ilje Slanog, snimljen prije dvije decenije, najbolji je zalog da se ne zaboravi. Prva velika jugoslovenska zvijezda filma, koja je, zbog intimnog izbora, odustala od Holivuda, ipak je dočekala i proslavila „Fantom Durmitora“ i „Atomsku nevjestu“. Ime iz ukrštenih riječi u filmskom svijetu simbolizuje slobodu izbora i pravo na životne odluke, a Ita Rina ih je hrabro donosila.