Sjećanje na Juriya Gagarina: Prvi čovjek u svemiru

Na današnji dan, 27. marta 1968. godine, u avionskoj nesreći tokom eksperimentalnog leta u blizini Moskve, poginuo je u 34. godini, ruski kosmonaut Juriј Alekseјevič Gagarin, prvi čovjek koji je u aprilu 1961. godine vasionskim brodom “Vostok” obletio Zemlju.

Juriј Gagarin je 1961. godine krenuo u svemir na “Vostoku 1” iz pustinjskih stepa Kazahstana. Nije bilo odbrojavanja, direktnog TV prenosa niti najave u štampi. Kada je sve bilo na svom mjestu, Sergeј Koroljev, suvereni lider sovjetskog kosmičkog programa i glavni konstruktor, stisnuo je crveno dugme i raketa se odlijepila od zemlje. Iako mu je u regularnim uslovima bila namijenjena uloga pasivnog putnika, Gagarin nije bio potpuno bespomoćan. U kabini je imao koverat sa ključem pomoću kojeg je mogao da preuzme ručnu kontrolu nad brodom u svakom trenutku.

Osim toga, orbita “Vostoka” garantovala je i “besplatnu povratnu kartu”. Čak i da mu motor za kočenje potpuno otkaže, brod bi se usled relativno niske putanje i trenja sa višim slojevima atmosfere sam spustio na Zemlju u roku od deset dana. Za taj kritični period Gagarin je imao dovoljno hrane i vode. Srećom, te rezerve ostale su netaknute.

Šta je Juriј Gagarin radio u kosmosu? Isto ono što su radili i njegovi neposredni sovjetski i američki sledbenici – ništa. S obzirom na to da niko nije mogao da garantuje da će čovjek tokom kosmičkog leta biti u stanju da obavlja iole složene zadatke, cio posao upravljanja brodom poveren je automatiki ili je prepušten kontrolorima na Zemlji. Jedini pravi posao Gagarina na orbiti bio je da razgovara sa komandnom letom i opisuje ono što vidi kroz dva mala prozora na kabini.

Danas svi znamo da je naša planeta okrugla, plava i lijepa, da njome dominiraju plavi okeani i bijeli oblaci, ali je Gagarin prvi koji se u to uvjerio sopstvenim očima. Poslije jedne orbite i 108 minuta leta prvom kosmičkom brzinom (8 km/s), Gagarin se ponovo našao na zemlji, u ruralnom dijelu saratovske regije. Čim je potvrđeno da se Gagarin spustio zdrav i čitav, emitovana je vijest sa detaljima leta, a narod je spontano počeo da se okuplja na ulicama Moskve.

Poduhvat je predstavljen kao besprijekoran, ali je, u suštini, bio na ivici katastrofe. Neposredno pred povratak u atmosferu došlo je do greške prilikom odvajanja servisnog od komandnog modula u kojem se nalazio Gagarin. Žice koje su spajale ova dva dijela ostale su čitave tako da su oba modula utonula u atmosferu istovremeno, jedan pored drugog. Došlo je do tumbanja i prevrtanja kapsule, temperatura u njoj je opasno narasla, ali se situacija stabilizovala kada su žice između modula izgorjele. Gagarin je umalo izgubio svest, ali se povratio tokom nekoliko narednih minuta i srećno prizemljio.

Nakon svog istorijskog leta, Gagarin je morao da nauči kako da nosi teret sopstvene slave. Prvi put u karijeri izgledao je zbunjeno i pomalo nelagodno kada ga je na Crvenom trgu pozdravila oduševljena masa od nekoliko stotina hiljada ljudi. Usledile su počasti, odlikovanja i priznanja.