Analiza DFC: Širenje dezinformacija kao ključni instrument stranog djelovanja

Prema analizi Digitalnog forenzičkog centra (DFC), ključni instrumenti stranog djelovanja ogledaju se u širenju dezinformacija putem političkih i medijskih kanala, kao i (zlo)upotrebi Srpske pravoslavne crkve (SPC). Slab i neadekvatan odgovor bezbjednosnog sektora, uz kontinuirano podilaženje prosrpskim strukturama, direktno doprinosi stvaranju uslova za djelovanje stranih aktera i buduće destabilizujuće krize.

Uticaj stranog faktora i različitih aktera koji ciljano koriste krizne situacije kako bi proizveli unutrašnju nestabilnost sve je izraženiji u savremenom političko-bezbjednosnom kontekstu Crne Gore. Te aktivnosti su dio šire strategije čiji je cilj kompromitovanje institucionalnog kapaciteta države i predstavljanje iste kao politički i bezbjednosno nespremne za članstvo u Evropskoj uniji. Strani akteri koriste svaku pogodnu priliku da iniciraju krize i proizvedu destabilizaciju, testirajući otpornost sistema i planirajući sofisticirane oblike hibridnog djelovanja usmjerene ka dugoročnom potkopavanju stabilnosti države.

Reakcije institucija, njihova pasivnost i inertnost omogućavaju stranim službama da uoče slabosti sistema i lakše planiraju buduće operacije. Primjeri takvog djelovanja su podizanje spomenika ratnom zločincu Pavlu Đurišiću u Beranama, incident na Zabjelu i protesti građana zbog radova na izgradnji kolektora za prečišćavanje otpadnih voda u Botunu. Ovi događaji ukazuju na obrazac djelovanja gdje se unutrašnje slabosti i društvene podjele koriste za ostvarivanje spoljno-političkih interesa, uz direktno podrivanje evropskog puta Crne Gore.

Ključni instrumenti stranog djelovanja ogledaju se u širenju dezinformacija i (zlo)upotrebi SPC. U slučajevima postavljanja spomenika Pavlu Đurišiću i napada stranih državljana na grupu građana na Zabjelu, prethodile su aktivnosti prosrpskih faktora koji su stvorili informacioni osnov za nasilje. Postavljanje spomenika Đurišiću u avgustu 2025. godine pratili su aktivnosti sveštenstva SPC, koje je u maju te godine veličalo njegov lik, a u junu organizovalo parastos Prvoj i Drugoj durmitorskoj četničkoj brigadi. Reakcija institucija na te namjere nije bila adekvatna, a hapšenje Vujadina Dobrašinovića, na čijem je posjedu postavljen spomenik, NSD je nazvala nezakonitim.

Incident na Zabjelu takođe je prethodio narativ o Crnoj Gori koju okupuju Turci, a NSD je zahtijevala odlučnu reakciju institucija. Vlada je donijela hitnu odluku o zabrani bezviznog režima sa Turskom, što je podstaklo ekstremne desničarske strukture da organizuju ulične patrole. Te grupacije su širile vjersku i nacionalnu mržnju, uništavajući imovinu turskih državljana, dok je reakcija institucija bila neadekvatna.

Pored toga, pripreme za izgradnju kolektora u Botunu pratile su dezinformacije i nedostatak strateške komunikacije vlasti. Prosrpski akteri plasirali su narative kako bi spriječili izgradnju postrojenja, a reakcije institucija su izostale. U svim slučajevima, strani uticaj ima cilj društvenu, političku i bezbjednosnu destabilizaciju kako bi se Crna Gora zaustavila na putu EU integracija.

S druge strane, slab odgovor bezbjednosnog sektora, kao i podilaženje prosrpskim strukturama, direktno doprinosi stvaranju uslova za djelovanje stranih aktera i buduće destabilizacije. Na kraju, blokade graničnih prelaza od strane kamionskih prevoznika iz zemalja Zapadnog Balkana takođe su iskorišćene za izazivanje destabilizacije društveno-političkih prilika u regionu, a to je dodatno potpireno podrškom političkih figura iz Srbije i Sjeverne Makedonije.

U poređenju sa Gruzijom, Crna Gora se suočava sličnim izazovima u kontekstu demokratskih i bezbjednosnih procesa. Gruzijski san, kao politički projekat, iskoristio je finansijsku moć za okupljanje koalicije koja je kritikovala autoritarne tendencije prethodne vlasti. Ovaj narativ o borbi protiv korupcije i zloupotrebe vlasti, koji je došao do izražaja u Gruziji, može se primijetiti i u Crnoj Gori, gdje strani akteri koriste unutrašnje slabosti za ostvarenje svojih ciljeva.