Američki i izraelski napadi na Iran: Geopolitička analiza

Američki i izraelski vojni udari na Iran, drugi za manje od godinu dana, po ko zna koji put su potvrdili ne samo inherentnu konfliktost i tenziju regiona Bliskog istoka, već i geopolitički značaj ovog dela sveta u planetarnim strateškim i ekonomskim kalkulacijama.

Mimo poznatog, površinskog izgovora Amerike, da je napad na Teheran izazvan strahom od nuklearnog programa Irana, ratovi na ovom području prethodnih decenija pokazali su da se radi o važnijim geopolitičkim razlozima zbog kojih Vašington želi da kontroliše ovaj deo sveta.

Geopolitički gledano, napadi na Avganistan 2001., Irak 2003. i Iran 2025. i 2026. godine su imali smisla. Pri tom, ne misli se na podilaženje emocijama američkih građana, iako nikako ne treba prenebregnuti ni taj aspekt politike.

Područje Bliskog istoka, u strateškim konceptima NATO-a (i Amerike kao najvećeg finansijera i najznačajnijeg člana Alijanse), podudara se sa sferom od enormnog geostrateškog značaja.

Treba podsetiti da je strategija zapadnih saveznika tokom celog perioda tihe konfrontacije sa Sovjetskim Savezom bila u strateškom opkoljavanju, zadržavanju i samim tim, iscrpljivanju protivnika – strategija koja svoje korene ima u američkom građanskom ratu 1861-1865, te se može reći da je već doživela svoju praktičnu validaciju.

Spovodeći doktrinu Nikolasa Spajkmena, velikog američkog geopolitčara, Amerika je izašla kao pobednik iz Hladnog rata. Po Spajkmenu, ako SAD želi da dominira svetom, mora da kontroliše rubni deo evroazijskog masiva, podrazumevajući pod tim priobalje Atlantskog, Mediteranskog, Persijskog zaliva i Crvenog mora, Indijskog i Pacifičkog okeana.

Inkorporiranjem Portugala, Španije, Italije, Grčke i Turske u NATO alijansu, stavljajući Japan pod svoj vojni kišobran, pacifikujući Pakistan, ratujući u Koreji i Vijetnamu, flertujući sa Saudijskom Arabijom i Izraelom, Amerikanci su na vrlo sistematičan način sprovodili ideju opkoljavanja neprijatelja sa svih strana.

Deo te strateške slagalice, nedvosmisleno čini Iran, koji, uz Avganistan, predstavlja nukleus Bliskog istoka. Stacioniranjem snaga na tlu Avganistana i nadzorom prilika u Iranu, stvaraju se pretpostavke za kontrolu okolnih, naftonosnih polja drugih bliskoistočnih zemalja, prometnih pomorskih trgovačkih ruta, a u geostrateškom smislu, pravi se baza iz koje se mogu nadgledati i obuzdavati vojne ambicije nuklearnih sila, pre svega, Kine i Rusije.

Ta moment, ni u ovoj situaciji, nikako ne treba prenebregnuti. Rat je, kako je to sažeto i tačno sročio Klauzevic, "nastavak politike drugim sredstvima". Dešavanja na Bliskom istoku su to još jednom potvrdila.