Martovski puč - prevrat koji je promenio sudbinu Jugoslavije

Na današnji dan, 27. marta 1941. godine, nakon pristupanja Jugoslavije Trojnom paktu, u Beogradu je vojnim udarom svrgnut regent prince Pavle Karađorđević, a na presto je doveden maloletni kralj Petar II Karađorđević. Zbačena je vlada Dragiše Cvetkovića i Vlatka Mačka, a formirana je nova sa generalom Dušanom Simovićem na čelu.

Vojni zaverenici su bili podstaknuti na puč od pojedinih domaćih antinacističkih političkih opozicionih krugova, kao i na vojna i politička obećanja Ujedinjenog Kraljevstva. Vojnim prevratom 27. marta 1941. godine poništeno je potpisivanje protokola o pristupanju Kraljevine Jugoslavije Trojnom paktu i određena dalja sudbina zemlje koja se svrstala u protivnike nacističke Nemačke.

Puč, izvršen u jedan sat po ponoći, bio je ne samo državni udar, već je kao posledica puča Kraljevina Jugoslavija uvedena u Drugi svetski rat. Pučem je, de facto, poništeno potpisivanje protokola o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu od 25. marta. U Beogradu i drugim gradovima u Srbiji i Jugoslaviji izbile su masovne ulične demonstracije u znak podrške građana puču. Državni udar je podsticala i britanska Služba za specijalne operacije.

Ujutro 27. marta u britanskom poslanstvu u Beogradu se slavilo uz šampanjac. Za britansku vladu, puč je značio otvaranje novog fronta na kojem će Hitler barem privremeno trošiti snagu. Na vest o uspešno izvedenom puču britanski premijer Winston Churchill je izjavio: „Jugoslovenska nacija rano jutros je pronašla svoju dušu.” Veliki masovni bunt upamćen je po parolama „Bolje rat nego pakt“ i „Bolje grob nego rob”.

Sve je počelo kada su u ime kraljevske vlade, posle mučnih pregovora, nakon ocene da je Jugoslavija strateški u bezizlaznom položaju, a da se nikakva pomoć od saveznika ne može dobiti, u Beču protokol o pristupanju Trojnom paktu potpisali ministar predsednik Dragiša Cvetković i ministar inostranih poslova Aleksandar Cincar-Marković. Namjesništvo, čija je prva ličnost bio knez Pavle Karađorđević uklonjeno je, a maloletni kralj Petar II proglašen je punoletnim. Knez namjesnik Pavle poslat je u progonstvo.

Planeri i izvođači puča bili su pripadnici neformalne grupe uglavnom vazduhoplovnih oficira i pojedinaca iz redova jedinica garde. Centralna ličnost puča bio je vazduhoplovni general Dušan Simović, potonji predsednik vlade, ali je nepodeljeno mišljenje da je iza njega stajao general Bora Mirković, a istaknutu ulogu je imao i major Živan Knežević. General Simović je uz položaj načelnika Glavnog generalštaba, preuzeo i ulogu predsednika vlade. Slobodan Jovanović, ugledni pravnik, akademik, prvi put je dobio političku funkciju.

Izgnani knez Pavle, iako potpuni anglofil, tretiran je od britanske, istina ratne vlade, izuzetno grubo. Prvo je bio zatvoren duboko u unutrašnjosti Kenije, a kasnije mu je dozvoljen boravak u Južnoj Africi. Usledio je 6. aprila masovni brutalni napad Nemačke, Italije, Bugarske i Mađarske. Jugoslavija je raskomadana, a nacistički okupatori formirali su ustašku tzv. NDH, kao i veliku Albaniju.