Crna Gora između građanskog koncepta i etnofederalizma

Otvarajući 38-mu sesiju IUS Foruma, koja se održava pod nazivom "Crna Gora između građanskog koncepta i etnofederalizma", predsjednik Udrženja pravnika Crne Gore prof. dr Branislav Radulović istakao je da je crnogorska društvena zajednica na razdjelnici između evropski profilisanog društva i povratka u nacionalne koncepte po modelu "bosanizacije" koji su razorili bivšu Jugoslaviju.

Stoga, primarni zadatak je sačuvati ustavno građanski definisanu organizaciju države i izbjeći zamku etnofederalizacije koji se nudi kroz koncept "zajednice naroda". Radulović je istakao da teorijski koncepti poput ustavnog patriotizma, koji je zagovarao Jirgen Habermas, su jedan od modela da se državotvorni patriotizam i vladavina prava stave ispred, sve više zasupljenog, interesnog ili uskonacionalnog "patriotizma" koji razaraju koheziju društva i udaljavaju ga od evropski projektovane profilacije.

Radulović je naglasio da organizacijom ove sesije Ius Foruma Udruženje pravnika nastoji da se ova problematika pored ustavno-pravnog aspekta sagleda i sa politikološkog, sociološkog i istorijskog aspekta.

Prof. dr Sonja Tomović - Šundić u svom izlaganju dodatno je rasvijetlila odnos između federalizma, etnofederalizma i pojma građanstva kao demokratske svijesti koja se izgraduje na konceptu kulture kao izvoru vrijednosti, moralnih i političkih, estetskih i etičkih. Osnov zajedništva, kako je naglasila Tomović-Šundić, zasniva se na građanskom identitetu, njegovoj autonomiji i integritetu, koji se temelji na kulturi generalno, ali i različitim kulturnim tradicijama u Crnoj Gori, kao suštinskom osnovu unutrašnje, društvene kohezije.

Akademik CANU Šerbo Rastoder istakao je da ako je Crna Gora definisana Ustavom kao građanska, demokratska, ekološka i država socijalne pravde, zasnovana na vladavini prava, nužno se postavlja pitanje da li su to samo ustavne floskule kojima se pokušava “pokriti realnost” ili je ta “realnost” osnov za propitivanje i promišljanje stvarnosti unutar koje je uzurpirano pravo pojedinca, kao temelja građanskog društva, do pitanja, da li je uopšte moguće građansko društvo u državi koja je svoje cjelokupno istorijsko nasljeđe i memoriju o tome zasnovala na kolektivitetu, kao primarnoj kategoriji bitisanja.

Stoga je Rastoder postavio uput da li je u takvom društvu uopšte moguća demokratija, kao preduslov građanskom društvu. Suština je u odgovoru na pitanje: ko je uzurpirao pravo građaninu, zaključio je Rastoder.

Doc. dr Nikola Šaranović, predavač na UDG, istakao je da je u konceptu države naroda pretežno pitanje - ko smo, a u konceptu države građana - kakvi smo. U prvom konceptu preteže etnos, u drugom etos. Bez šireg konsenzusa o karakteru političke zajednice, konsenzusa, smatra Šaranović, tenzija između ova dva koncepta može dovesti do međusobne isključenosti etosa i etnosa, u kojoj strada demos, kao zajednica građana i temelj građanske države.

Nik Gašaj, politikolog i član DANU, istakao je da je Ustav Crne Gore moderan Ustav i da odražava društvenu i političku realnost Crne Gore kao građanske i multikulturalne države. Stoga Ustav ne treba mijenjati o identitetskim pitanjima. No, i pored toga, na političkoj sceni Crne Gore prisutne su pojedine političke inicijative o identitetskim pitanjima koje mogu da vode ka etnofederilizaciji. Takve političke inicijative su pravno nezasnovane, a politički neprihvatljive, jer mijenjaju građanski koncept crnogorske države, zaključio je Gašaj.