Da li zbog iranskog rata Kim Džong Un strahuje za budućnost Sjeverne Koreje

Kimu Džong Unu se po glavi sigurno roje neke komplikovane misli nakon što su Amerika i Izrael pokrenuli rat protiv Irana. Sjeverna Koreja je brzo osudila napade kao „neopravdani agresivni rat“. Na kraju krajeva, ove dvije zemlje su sklopile „antiamerički frontovski krvni savez" 1979. godine i naknadno postali partneri u izradi raketa.

Iran je takođe vodeća destinacija za izvoz oružja, prema bivšem severnokorejskom diplomati koji je govorio za BBC pod uslovom da ostane anoniman. Međutim, analitičari ističu da dvije stvari stavljaju Sjevernu Koreju u povoljniji položaj od Irana: nuklearno oružje i Kina.

Tokom iračkog rata 2003. godine, pokojni vođa Kim Džong Il nestao je na 50 dana, a prema južnokorejskoj obaveštajnoj službi, proveo je veći dio tog vremena krijući se u bunkeru. Za razliku od njega, njegov sin Kim Džong Un nije se krio od očiju javnosti, čak ni nakon što je iranski vrhovni vođa Ali Hamnei ubijen u vazdušnim napadima. Ova reakcija odražava veću vjeru Sjeverne Koreje u vlastitu snagu, kaže Džang Jong Seok, bivši direktor analitičkog tima za Sjevernu Koreju pri Nacionalnoj obaveštajnoj službi Južne Koreje.

Sjeverna Koreja je de fakto nuklearna država, a američki predsjednik Donald Tramp je izjavio 2025. godine da je zemlja „neka vrsta nuklearne sile“ koja ima „mnogo nuklearnog oružja“. Prema izveštaju Stokholmskog međunarodnog instituta za istraživanje mira, Sjeverna Koreja ima oko 50 nuklearnih bojevih glava i dovoljno fisionog materijala da napravi još 40. U julu 2024. godine, Južna Koreja je upozorila da je Sjeverna Koreja u „konačnim stadijumima“ izrade taktičkog nuklearnog oružja, koje ima kraći domet i namenjeno je upotrebi na bojištu.

Prošle godine je predsjednik Južne Koreje Li Džae Mjung takođe rekao da je Sjeverna Koreja blizu izrade interkontinentalne balističke rakete koja bi mogla da pogodi američko tlo nuklearnim oružjem, iako navođenje rakete i njena sposobnost da zaštiti bojevnu glavu tokom ponovnog ulaska u atmosferu ostaju pod znakom pitanja.

Međunarodna agencija za atomsku energiju (IAEA) Ujedinjenih nacija saopštila je da Iran ima „veoma velik, ambiciozan nuklearni program“, ali da nije videla dokaze koji bi ukazivali na „strukturalni program proizvodnje nuklearnog oružja“. Posle revolucionarnog nuklearnog sporazuma iz 2015. godine, Iran je pristao na dodatna ograničenja svog programa za obogaćivanje uranijuma.

Inspektori iz IAEA takođe su bili prošireni, što je pomoglo da se uspori iranski nuklearni program. Međutim, nakon jednostranog Trampovog povlačenja iz nuklearnog sporazuma 2018. godine, Iran je počeo da ograničava pristup IAEA njegovim nuklearnim postrojenjima. Ovo kontrolno telo je saopštilo da je Iran obustavio svu saradnju posle njegovog rata sa Izraelom u junu 2025. godine.

S druge strane, Sjeverna Koreja je izvela prvu nuklearnu probu 2006. godine, a tri godine kasnije, proterala je sve inspektore IAEA. Zemlja je izvela još pet nuklearnih proba od tada, poslednju 2017. godine. U to vreme, Sjeverna Koreja je želela pregovore sa SAD, što je dovelo do dva istorijska susreta između vođa dve zemlje, 2018. i 2019. godine.

Kim je želeo da međunarodne sankcije budu ukinute i ponudio je da razmontira nuklearnu elektranu Jongbjon, ali Tramp je želeo više od toga i pregovori su na kraju propali. Sjeverna Koreja sada deluje sigurno u sebe, jer ju je rat u Ukrajini približio Rusiji, što joj pruža potrebnu ekonomsku i vojnu saradnju.

Kim priznaje da se ukazuju „jedinstvene prilike kad ima posla sa Trampom“, ali da neće „podnositi žrtve da bi oživeo taj odnos“. Ipak, Sjeverna Koreja se nije otvoreno ostrvila na Trampa kad je osudila iranski rat. Tokom kongresa partije prošlog meseca, Sjeverna Koreja je navela da će održati dobre odnose sa SAD ako njen status bude bio poštovan, praktično ostavivši vrata otvorena za dijalog.

Geografija takođe radi u korist Sjeverne Koreje - graniči se sa Kinom, koja je doživljava kao ključni bedem protiv SAD i njenog saveznika Južne Koreje. Ako režim u Sjevernoj Koreji bude bio srušen, Kina bi mogla da se suoči sa velikim prilivom izbeglica. Od 1961. godine, Kina se zarekla da će štititi Sjevernu Koreju ako bude izvršena invazija na nju, što je jedini takav pakt koji je Peking ikada potpisao.

Severna Koreja takođe drži Južnu Koreju i Japan kao „nuklearne taoce“ zbog geografske blizine. Dve Koreje razdvaja samo demilitarizovana zona, a Severna Koreja redovno ispaljuje projektile u Japansko more tokom proba. U dvije azijske zemlje razmešteno je oko 80.000 pripadnika američkih trupa.

Iranski rat je verovatno usadio u Kima čvrsto uverenje da je Ali Hamnei „bio bespomoćan jer nije imao nuklearno oružje“ i da pregovori sa SAD ne bi garantovali opstanak režima. Severna Koreja je možda propatila mnogo tokom godina u potrazi za sposobnošću nuklearnog odvraćanja, ali u trenucima kao što je ovaj, Kim Džong Un gotovo sigurno veruje da je doneo pravu odluku.