Milačić: Zbog odsustva reformi lako naći razlog za blokadu članstva u EU

Crna Gora se, u procesu pristupanja Evropskoj uniji (EU), fokusira na Brisel i nedovoljno prati političke procese u državama članicama, u kojima jačanje radikalne desnice može značajno otežati ili usporiti crnogorsko pristupanje Uniji, ocijenio je istraživač u Fridrih Ebert fondaciji u Beču i na Demokratskom Institutu Centralnoevropskog Univerziteta, Filip Milačić, u intervjuu agenciji MINA. On je kazao da Crna Gora, uprkos određenim pomacima, ne sprovodi suštinske reforme i da se zbog toga vrlo lako može naći razlog da se blokira pristup EU.

Prema njegovim riječima, Crna Gora u posljednjih 20 godina nije uspjela izgraditi građansko društvo koje stvara javna dobra i inkluzivan nacionalni narativ. Definisanje Ustava Crne Gore kao građanske države je jako pohvalno, ali nedovoljno.

On apeluje na Crnu Goru da razvije ujednjujući narativ i emotivno ga oboji, jer se jedino na taj način mogu pokrenuti ljudi, navodi Milačić. Potrebno ga je svakodnevno promovisati u medijima, javnom diskursu, manifestacijama civilnog društva i školskom kurikulumu.

On ističe da članstvo u EU predstavlja potvrdu zapadnog, pluralističkog i liberalnog karaktera Crne Gore, ali dodaje da se previše nade polaže u Brisel, a da se manje gleda šta se dešava u državama članicama.

Postoji rizik da će ratifikacija u Francuskoj biti odlučena u parlamentu koji je pod uticajem radikalno desnog bloka Nacionalno okupljanje, dok se kampanje u Njemačkoj održavaju u isto vrijeme, navodi Milačić. On naglašava da evropske konzervativne partije često podlegnu pritisku radikalne desnice, što može biti fatalno za Crnu Goru.

S druge strane, u vladajućim krugovima se stvara utisak da je Crna Gora sve uradila što je do nje, ali to nije tačno. Bojim se da se taj narativ kasnije ne iskoristi kao izgovor za geopolitički zaokret ako na kraju ne dođe do članstva u EU, zaključio je Milačić.

Milatović je kazao da je kvalitet Crne Gore koja se u regionu izdvajala kao građanska država narušen. Jačanje etničkog nacionalizma u Evropi, uključujući region Zapadnog Balkana, normalizovalo je slične snage i dalo im legitimitet u Crnoj Gori, dodao je. Krivicu, prema njegovim riječima, vide prvenstveno crnogorski politički akteri.

On upozorava na to da manjinske partije često zadovoljavaju partikularne interese i sklone su dogovarati se s autoritarnim snagama ako im se obeća zaštita tih interesa, dok se pogođene devijacije neutraliziraju. U takvom okruženju manjinske partije sarađuju s progresivnim snagama u nekim razvijenim demokratijama poput Španije, ali na Balkanu demokratije ostaju manje konsolidovane.

Govor o globalnom usponu desnice i rastu nacionalizma istakao je Milačić, navodeći da su razlozi brojni i dijele se na ekonomske i identitetska pitanja, uz ključni uticaj imigracije na nacionalni identitet i bezbjednost. Ove stranke predstavljaju izazov liberalnim demokratijama koje preispituju koncept manjinskih prava, slobodu medija i nezavisnost sudstva, dok projekt koji nude često odgovara modelu takozvane neliberalne demokratije koju opisuju Viktor Orban i drugi.

Tekst podsjeća da su izbori i dalje konkurentni, ali uvjeti nisu jednaki, te da liberalni elementi često jesu oslabljeni ili potpuno ukinuti radi jačanja izvršne vlasti. Ističe se da postoji ideja „pravog naroda“ definisanog kroz etničke kriterijume koji ima odlučujuće pravo, a prekogranična saradnja različitih aktera pomaže razmjeni iskustava i podrški u izbornim utakmicama, što dodatno komplicira demokratiju na Balkanu.

Autor analize zaključuje da balkanske demokratije ostaju nekonsolidirane i podložne uticajima desnice, te da elite moraju biti svjesne ovih izazova kako bi refleksiju demokratskih normi i vrijednosti prilagodile savremenim geopolitičkim prilikama.