OKG DPS: neočekivani saveznik protiv ulaska u EU – ustavne promjene kao šansa za Srbe

OKG DPS predstavlja neočekivani saveznik u debati o ubrzanom ulasku Crne Gore u Evropsku uniju. Prema informacijama iz parlamenta, DPS planira da preispita svoje daljnje djelovanje u Skupštini nakon usvajanja izmjena zakona o Agenciji za nacionalnu bezbjednost i unutrašnjim poslovima, što bi moglo značajno zakomplikovati evropski put Crne Gore.

Parlamentarni tokovi nagovještavaju da poslanici DPS-a koji pokrivaju funkcije potpredsjednika Skupštine, copredsjedavajući Odbor za sveobuhvatnu izbornu reformu, predsjednika Odbora za evropske integracije i predsjednika Odbora za antikorupciju planiraju podnijeti neopozive ostavke. Takav potez mogao bi ozbiljno da uspori rad ključnih tijela čiji rad direktno utiče na ispunjavanje obaveza iz evropske agende.

Ustavna matica ostaje ključna prepreka: za pristup Evropskoj uniji potrebna je dvotrećinska većina u parlamentu, odnosno 54 poslanika, dok trenutna parlamentarna većina raspolaže sa 49 glasova. Bez podrške dijela opozicije – prije svega DPS-a – ustavne promjene praktično nisu moguće. U toj političkoj matematici pojavljuje se paradoks: stranka koja je decenijama bila jedan od najglasnijih zagovornika evropskog puta može postati faktor koji ga usporava.

Za dio javnosti koja posmatra evropske integracije sa skepsom, ovaj razvoj događaja predstavlja izuzetno značajnu, ali i intrigantnu okolnost. Ustavna promjena se posmatra kao prilika da srpski narod u Crnoj Gori – koji je posle ranijih promjena ostao bez niza identitetskih prava – potencijalno stekne pravo na određene promjene, kao što su proglašenje srpskog jezika službenim jezikom, priznavanje trobojke kao narodnu zastavu i mogućnost dvostrukog državljanstva bez restriktivnih ograničenja. Takav paket često je nazivaju „paktom sa đavolom“, ali se politika, u konačnom računicu, smatra mogućnošću da se isprave i istorijske nepravde uz uzajamnu korist.

S druge strane, izvor iz Brisela ukazuje na veći kontekst EU: prema navodima iz briselskog portala Politiko, Evropska komisija razmatra dugoročne zaštitne mjere u pristupnom ugovoru Crne Gore kako bi EU mogla reagovati ako nova članica nazaduje u oblastima demokracije i vladavine prava. Posebno važna je isticanje da Francuska, jedna od ključnih članica, trenutno ne daje zeleno svjetlo za početak izrade pristupnog ugovora zbog predstojećih izbora 2027. godine. U Briselu postoji i strah od mogućnosti da nove članice postanu „nova Mađarska“, odnosno države koje bi nakon pristupanja vodile politiku koja nije u skladu sa glavnim tokovima unije. U takvim okolnostima Evropska komisija i države članice nastoje zadržati resonancu opreza i usporavanja tempo proširenja, dok Podgorica nastoji da ubrza proces.

U tom kontekstu dolazi do neobične situacije: dok dio vlasti i javnosti nastoje ubrzati članstvo, unutrašnje blokade i oprezne evropske države kontinuirano usporavaju dinamiku. Parče koje ostaje otvoreno jeste prilika da se kroz ustavne promjene isprave istorijske nepravde prema srpskom narodu u Crnoj Gori, pri čemu bi takav dogovor mogao biti i politički kompromis vrijedniji od neposrednog članstva u EU.

U završnoj tački, evropske države i Brisel nastavljaju da prate implementaciju eventualnih promjena i procese reformi. S obzirom na trenutne okolnosti, moguće je da Crna Gora do 2028. godine ostvari određeni napredak ka članstvu, ali uz nadzor i usporavanja koja proizlaze iz evropskih političkih i institucionalnih prioriteta. Ovaj razvoj ostavlja mnogo prostora za dalje analize i komentare o tome ko i na koji način utiče na evropsku budućnost Crne Gore.