Rodna ravnopravnost postaje zakonska obaveza države uz 40% kvotu

Crna Gora uvodi zakonsku obavezu da u sastavu Vlade mora biti najmanje 40% manje zastupljenog pola, uz jednu od potpredsjedničkih pozicija koja će biti zakonom rezervisana za manje zastupljeni pol. Ovo predstavlja prvi put da rodna ravnopravnost postaje pravilo i obaveza, a ne samo politika dobre namjere.

Trenutna politička realnost i brojke potvrđuju dubok jaz u zastupljenosti žena na rukovodećim pozicijama: u Crnoj Gori ni jedna od 25 opština ne vodi žena; u Vladi od 31 člana svega pet ministarki; u Skupštini Crne Gore od 81 poslaničkog mjesta 23 poslanice; od 14 skupštinskih odbora tri imaju predsjednicu. U izvršnoj vlasti žene čine oko 16 posto, a u zakonodavnoj oko 28 posto, što ukazuje na značajno zaostajanje za evropskim prosjekom od približno 35% zastupljenosti žena u ovim organima.

Evropska unija naglašava slične standarde: Direktiva koja stupa na snagu traži da žene zauzimaju najmanje 40% neizvršnih direktorskih mjesta ili najmanje jednu trećinu svih direktorskih mjesta u velikim kompanijama izlistanim na berzama. Crna Gora je već inkorporirala ovu direktivu u Zakon o privrednim društvima, čime pokazuje spremnost da prati evropske standarde.

Ministarstvo javne uprave, pripremajući Prijedlog zakona o Vladi, napravilo je važan institucionalni iskorak. Uveli su jasnija pravila funkcionisanja izvršne vlasti, definisali strukturu ministarstava i ojačali mehanizme odgovornosti. Najvažnija novina u zakonu odnosi se na obavezu rodne ravnopravnosti u sastavu Vlade, a dodatna rješenja predviđena su i u konceptu Zakona o lokalnoj samoupravi kako bi rodna perspektiva bila obaveza i u vršenju javnih poslova na lokalnom nivou.

U kontekstu reformi, Evropska unija insistira na promjenama i u lokalnoj vlasti kroz intencije Zakona o lokalnoj samoupravi i Zakona o lokalnim izborima, koje bi podstakle ravnopravnije učešće žena u lokalnoj vlasti. U oblasti digitalne transformacije i IT sektora, gdje se često doživljava kao muški prostor, žene u Ministarstvu javne uprave vode ključne reformske procese. U 2024. godini u Metodologiji nagrađivanja izvrsnosti u javnoj upravi uveđena je posebna kategorija – rodna ravnopravnost – kao vrijednost koja mora biti sastavni dio svakog modernog i profesionalnog javnog sistema.

Reforme nijesu samo administrativne promjene; predstavljaju društveni iskorak. Pružajući sistem zakonskih garancija, Crna Gora teži modernoj, evropskoj i pravednoj državi u kojoj žene imaju ravnopravno mjesto tamo gdje se donose najvažnije odluke. Država koja koristi znanje, energiju i potencijal svih građanki i građana biće snažnija, stabilnija i uspješnija.