Visoka podrška EU, ali zamor reformama u Crnoj Gori

Danas se u kontekstu Crne Gore postavlja pitanje da li je zamor od evropskih integracija prešao na same države kandidate. Umesto spoljašnjeg oklijevanja, u prvi plan izlazi unutrašnja dinamika – iscrpljenost reformskim ciklusima, od pravosuđa do borbe protiv korupcije, i sporo sazrijevanje institucionalne kulture.

Narativ o zamoru od proširenja godinama je bio dominantan unutar EU, konstatuje Andrea Popović, izvršna direktorica Mreže za evropske politike (MASTER). Ona naglašava da je nakon velikog talasa proširenja, finansijske krize i Bregzita, proširenje izgubilo političku energiju, pretvarajući se u tehnički proces bez jasne poruke o dostižnosti članstva. Zapadni Balkan je držan u svojevrsnoj čekaonici, sa deklarativnom podrškom, ali bez preciznog vremenskog horizonta, što je potkopalo kredibilitet politike proširenja.

A onda je, prema Popović, rat u Ukrajini promijenio perspektivu. Proširenje je postalo pitanje bezbjednosti i strateške stabilnosti evropskog kontinenta. EU je shvatila da vakuum na Zapadnom Balkanu otvara prostor za druge uticaje i da politika čekanja ima svoju cijenu. Ipak, to što je proširenje ponovo na agendi ne briše odgovornost EU za godine političke nedosljednosti i tolerisanja formalnog napretka bez suštinskih rezultata.

Kada je reč o Crnoj Gori, Popović ukazuje da podrška članstvu u EU ostaje visoka, ali povjerenje u dinamiku procesa slabi, jer rezultati nijesu proporcionalni vremenu koje je prošlo. Pregovori traju gotovo petnaest godina, a u tom periodu su se morale vidjeti nepovratne institucionalne promjene.

Ona naglašava da ukoliko građani ne osjećaju punu efikasnost pravosuđa i dosljednu borbu protiv korupcije, onda je jasno da prepreka nije tehnička, već politička. Crna Gora, kao mala država, ima administrativne kapacitete koji uz stabilnost i jasnu volju, mogu omogućiti brže reforme nego u kompleksnijim sistemima.

„Građani umorni od nedovoljno dubokih promjena“ - naglašava Popović, dodajući da reforme u oblasti pravosuđa i borbe protiv korupcije nijesu samo birokratska usklađivanja sa direktivama. One podrazumijevaju prekid sa klijentelističkim obrascima i uspostavljanje pravila koja važe jednako za sve.

Naša sagovornica ističe da moramo biti iskreni, jer EU godinama pokazuje političku neodlučnost, ali Crna Gora pokazuje ozbiljniji problem – nedostatak dosljednih reformi sopstvenog sistema. EU može sebi priuštiti da proces traje duže, ali Crna Gora taj luksuz nema. Svaka godina bez dubinskih reformi znači sporiji razvoj, slabiju pravnu sigurnost i više odlazaka mladih, dok cijenu produženog procesa plaćaju građani Crne Gore, kroz izgubljene godine i propuštene razvojne šanse.